Հայկական սարերից ներքև մի փոքրիկ գյուղ կար՝ Միջնատուն անունով։ Այնտեղ ձմեռը դանդաղ էր իջնում սարերից՝ ինչպես Գոհար տատիկի գործած գորգի փափուկ ծոպերը, իսկ ամառը մեղրի պես հոսում էր ու թափվում էր թթենիների տակ՝ թողնելով մանուկների շուրթերին կարմիր բծեր։ Այստեղ մարդիկ չէին շտապում։ Նրանց օրերը հոսում էին ինչպես Գոհար տատի թոնրատան ծխնելույզի ծուխը՝ դանդաղ, խաղաղ, առանց աղմուկի։
Գոհար տատը գյուղում հայտնի հացթուխ էր։ Ասում էին՝ նրա թխած լավաշի բույրը տարածվում էր ամբողջ գյուղով։ Երբ բույրը տարածվում էր սար ու ձորով, երեխաները հասկանում էին՝ ժամանակն է վազել դեպի տատիկի բակը։
Բայց Գոհար տատը միայն խմոր չէր հունցում․ նա հիշողություններ էր հունցում՝ հուշեր էր թխում՝ թոնրի կրակի մեջ։ Նրա թխած լավաշը միայն հաց չէր. այն շունչ ուներ, պատմություն ուներ։ Գյուղի երեխաները ամեն առավոտ ոտաբոբիկ վազում էին դեպի տատիկի բակը՝ լավաշ ուտելու ու հերթական պատմությունը լսելու համար։ Նրանք իսկապես հավատում էին, որ Գոհար տատը բարի կախարդ է, և իր կախարդանքով է, որ նրա թխած լավաշը այդքան բուրավետ է, այդքան տաք՝ ինչպես մայրական գիրկը։
– Լավաշը միայն հաց չէ, – ասում էր նա՝ խմորը հունցելիս։ – Լավաշը մեր ազգի պատմությունն է։ Երբ թոնրի կրակը դուրս է գալիս, ես լսում եմ իմ տատիկի աղոթքը։ Լսում եմ, թե ինչպես է մայրս ասում՝ «Թող այս տունը հացի կարոտ չմնա»։ Թոնիրը սրբատեղի է։ Ամեն հայի տան օրհնությունը։
Գոհար տատը պատմում էր, որ հնում լավաշը թխում էին հատկապես կարևոր առիթների համար՝ մկրտություն, հարսանիք։ Նա հիշեցնում էր, որ հացը երբեք գետնին չեն գցում, ու եթե ընկնի, առաջինը համբուրում են ու հետո բարձրացնում։ Ու ասում են, որ Աստծո հրեշտակը գալիս, կանգնում է հացի վրա, մինչև որ այն գետնից վերցնեն։
– Գյուղերում ասում էին՝ հացը հացատիրոջ կերպարն ունի։
Երեխաները լուռ էին։ Նարեկն ու Մանեն միմյանց ձեռքը բռնած նայում էին թոնրից դուրս եկող լավաշին, որը մի պահ փքվեց՝ ասես շունչ առավ։ Գոհար տատը մատով հպվեց լավաշի փորագծին։
– Տեսեք, սա հողի շունչն է։ Այս խմորը պատրաստելիս ես աղ լցրի, ջուր ավելացրի, բայց նաև՝ աղոթք… Աղոթք՝ ձեզ համար, որ երբեք սով չտեսնեք։ Հացի բուրմունքը երբեք չպակասի ձեր տան կտուրից։
Այդ օրը երեխաները սովորական լավաշ չկերան։ Նրանք առաջին անգամ զգացին՝ ինչ բան է լավաշը. մոր ձեռքերի ջերմությունը, տան խաղաղությունը, հողի շնորհը։
Երբ մայրամուտը իջավ գյուղի վրա, թոնրի ծուխը դեռ խաղում էր օդում։ Գոհար տատը նստեց թթենու ծառի տակ, երեխաներին հավաքեց իր շուրջը, և ասաց.
– Այս կյանքում ամեն բան կարող է փոխվել… բայց թոնրի վրա թխված լավաշի բույրը՝ ոչ։ Նա միշտ հիշեցնելու է, թե որտեղից եք, ով եք ու ինչ արժեքներ եք կրում ձեր մեջ։
Հեղինակ՝ Նելլի Ալեքսանյան
