Երեխաների համար, երեխաների մասին

փոքրիկ շրջմոլիկը

Գլուխ 21. ԻՄ ՑԱՆԿՈՒԹՅՈՒՆԸ ԿԱՏԱՐՎՈՒՄ է

Արդեն վեց շաբաթ էր, որ ես ապրում էի միստր Բելչերի մոտ: Հանկարծ մի շաբաթ օր Սեմը երեկոյան եկավ խոհանոց և մեզ հայտնեց, որ միստր Բելչերը իր մորը կանչել է Դորեթշերից: Մայրը եկավ, երկար ժամանակ ինչ-որ բան էր խոսում պարոնի հետ և վերջապես համաձայնել է պայմանագիրը ոչնչացնել և Սեմին տուն տանել: Երկուշաբթի օրը նա պետք է գնար իր մոր հետ:
– Հիմա քո դրությունը լավ կլինի, Ջիմ, – ասաց Սեմը: – Պարոնի հետ դու կգնաս գիշերային աշխատանքի, իսկ նա ամեն մի գնալու համար վեց պեննի է տալիս, որ իր գաղտնիքը պահեն:
– Ինչ կա որ, ես շատ ուրախ եմ, – պատասխանեցի։ – Ես սովոր եմ գաղտնիքներ պահել: Իսկ մեր տիրոջ այդ գաղտնիքը պահելը դժվա՞ր է, Սեմ:
– Ոչ, շատ հեշտ է: Պարոնն ինքը կասի քեզ:
– Ոչ, դու բարի ընկեր եղիր և առաջուց պատմիր ինձ:
– Դե լավ, միայն թե չպատմես ոչ Սարդին, ոչ էլ ուրիշ տղաների:
– Ոչ, ինչպե՞ս կարելի է:
– Դե գնանք բակ, թե չէ այստեղ Սարդը կլսի:
Մենք դուրս գնացինք:
– Ի՞նչ ես կարծում, Ջիմ, գիշերները նրանք մեծ սայլակով ի՞նչ մուր են բերում:
– Ինչպե՞ս թե՝ ինչ: Ես կարծում եմ՝ ծխնելույզների մուր է. էլ ուրիշ որտեղի՞ց կարող է լինել:
– Ծխնելույզներից իհարկե, բայց ինչպիսի՞ ծխնելույզներից: Լսիր, Ջիմ: Մենք բերում ենք եկեղեցիների ծխնելույզների մուրը:
– Հետո՞ ինչ: Ի՞նչ մի զարմանալի բան է, որ եկեղեցիների ծխնելույզների մուր է:
– Սը՜սս: Կամաց: Գիտե՞ս ինչ: Օրենք կա, որ եկեղեցիների ծխնելույզը մաքրել չի կարելի, իսկ եթե մաքրվում է, խիստ գաղտնի պիտի անել: Ով որ այդ գործի մեջ բռնվի, նրան կպատժեն, սոսկալի պատիժ կտան: Սուր ճաղեր կխրեն փորը և քարշ կտան ճանապարհներով: Ահա թե ինչու նրանք այդ աշխատանքը գիշերն են կատարում, գաղտագողի։
– Իսկ եթե բռնեն նրանց ձին պահող տղային, նրա՞ն էլ կպատժեն,- հարցրի ես:
– Ոչ, ինչպե՞ս կարելի է: Տղան ինչո՞վ է մեղավոր: Պատժում են միայն նրանց, ում որ բռնում են աշխատելիս: Գիտե՞ս, ես այսպես եմ մտածում: Եկեղեցու ծխնելույզը օրենքով երևի պետք է մաքրի քահանան, իսկ նա այդ գործը հանձնարարում է տիրացուին, տիրացուն՝ ժամհարին, իսկ ժամհարն էլ ծխնելույզ մաքրող է վարձում: Եվ իհարկե նա լավ փող է վճարում մեր պարոնին, որովհետև դա վտանգավոր գործ է, և մրի համար էլ ոչինչ չի կարելի ստանալ:
– Իսկ ինչո՞ւ: Մի՞թե դա նույնպիսի մուր չէ, ինչպես ամեն տեղ է:
– Նույնպիսի մուր է, միայն թե վաճառել չի կարելի, խիստ արգելված է օրենքով: Միստր Բելչերից երդում են ընդունում, որ նա այդ մուրը չի վաճառի: Նեդ Փերքսն այդ մուրը բերում է իր հետ և թաղում իր բանջարանոցում: Ահա քեզ ամբողջ գաղտնիքը: Սա ինձ մեր պարոնն է պատմել: Քեզ էլ կասի, և որպեսզի ուրիշներին չպատմես, ամեն մի մեկնումի համար քեզ վեց պեննի կտա:
Այս ամենը Սեմն ինձ պատմում էր միանգամայն լուրջ, և ես լիովին հավատացի նրան: Վերջապես իմացա իսկական գաղտնիքը: Եվ այն էլ ի՜նչ գաղտնիք: Միանգամայն անսովոր գաղտնիք, ինչպես Շորդիչի թատրոնի ներկայացումներում է լինում: Այն զարհուրելի պատիժը, որ Սեմի ասելով տալիս են եկեղեցու ծխնելույզը մաքրողին, ամենևին չէր վախեցնում ինձ: Ընդհակառակը, ձեռնարկության վտանգավորությունն էլ ավելի մեծ հրապույր էր տալիս նրան իմ աչքում, և ես վախենում էի միայն մեկ բանից, չլինի թե միստր Բելչերը Սեմի փոխարեն վերցնի ոչ թե ինձ, այլ որևէ մեկ ուրիշին: Ես Սարդին հարցրի, թե նա ի՞նչ է կարծում, այժմ միստր Բելչերի հետ ո՞վ է գնալու գիշերային աշխատանքի:
– Ինչպե՞ս թե ով: Պարզ բան է՝ դու: Հո ինձ չեն տանելու իրենց հետ: Ես ողջ-ողջ տուն չեմ հասնի, – վճռական տոնով պատասխանեց Սարդը:
Այս պատասխանն ինձ չհանգստացրեց. միստր Բելչերը շատ էր ձանձրացել Սարդից, և ես կարծում էի, թե դիտմամբ նրան կվերցնի իր հետ, որպեսզի շուտով մեռցնի և նրանից ազատվի: Ճիշտ է, Սարդը քայլել չէր կարող, բայց կարող էր կառապանի տեղը նստել և երասանակները բռնել, իսկ դա բավական էր: Ասենք շուտով իմ այդ կասկածները փարատվեցին: Կիրակի օրը երեկոյան միստր Բելչերն ինձ կանչեց իր հյուրասենյակը և զանազան բաներից խոսելուց հետո հայտարարեց, որ գիշերային ուղևորությունների ժամանակ Սեմի փոխարեն ինձ է վերցնելու: Նա ինձ չպատմեց իր գաղտնիքը, միայն ասաց, որ աշխատանքը կատարվում է գյուղերում և դրա մասին ոչ ոքի ոչինչ չպետք է ասել:
– Աշակերտներ պահող բոլոր վարպետներն ունեն իրենց գաղտնիքները, – ասաց նա: – Ես էլ ունեմ իմ գաղտնիքը, որ քեզ կհայտնեմ հետո, և եթե դու այդ գաղտնիքը պահես, քեզ համար լավ կլինի: Սեմի գրպանում միշտ փող էր լինում, և նա այնպիսի կերակուրների համը գիտեր, որպիսիք ուրիշ տղաները հոտոտել անգամ չեն կարողանում: Հասկանո՞ւմ ես ինչ եմ ասում, Ջիմ:
– Իհարկե հասկանում եմ, – ուրախ պատրաստականությամբ պատասխանեցի ես:
– Մյուս կողմից, – շարունակեց իմ տերը, – ի՞նչ ես կարծում, ես ի՞նչ կանեի Սեմին, եթե նա սկսեր այստեղ-այնտեղ շատախոսել իմ գործերի մասին:
– Ես կարծում եմ՝ նրա համար վատ կլիներ, սըր, – պատասխանեցի ես, նայելով վարպետիս բարկացած դեմքին:
– Այո, այնպես վատ կլիներ, ինչպես երևի ոչ մի տղա չի տեսել: Ես պարզապես կբռնեի նրա կոկորդից, ահա այսպես, և տեղնուտեղը կխեղդեի:
Այս ասելիս միստր Բելչերը իր երկար մատներով իմ կոկորդը սեղմեց այնպես ամուր և ինձ նայեց այնպես կատաղաբար, որ ես վախից դողդողացի: Բայց նա շուտով հանգստացավ:
– Սեմին այսպիսի բան չպատահեց, – շարունակեց նա նախկին ձայնով: – Նա բարի, հասկացող տղա էր, դրա համար էլ ինձանից ստանում էր ոչ թե ծեծ, այլ պեննիներ: Այժմ բավական է: Այսօր ես քեզ ավելի բան չեմ ասի: Դու ինքդ վաղը գիշերը կտեսնես, թե ինչ է իմ գաղտնիքը, եթե վաղը լուսնյակ գիշեր չլինի:
Սրանով մեր խոսակցությունը վերջացավ: Ես ընթրեցի իմ տերերի հետ, ապա ինձ ուղարկեցին խոհանոց, հիշեցնելով, որ Սարդի մոտ չշատախոսեմ:
Հետևյալ ամբողջ օրը ես այնպիսի հուզմունքի մեջ էի, որ նույնիսկ ճաշել չկարողացա: Արդյոք լուսին լինելո՞ւ է, թե ոչ: Այս հարցն ինձ հանգիստ չէր տալիս: Լուսնի ընթացքի մասին ես ոչ մի հասկացողություն չունեի և երկնքում նրա երևալը պատահական բան էի համարում: Երեկոյան դեմ Սարդը իմ մեջ հույս արթնացրեց:
– Ա՜խ, ոսկորներս, – գանգատվում էր նա, – իմ խեղճ ոսկորները նորից ցավել սկսեցին: Երևի գիշերն անձրև կգա:
Իսկապես, մթնշաղին անձրև եկավ, իսկ գիշերվա դեմ եղանակը բոլորովին վատացավ: Միսիս Բելչերն ինձ կանչեց ընթրելու, ինչպես սովորաբար կանչում էր Սեմին՝ գիշերային ուղևորությունից առաջ: Ընթրիքն առատ էր ու շքեղ, բաղկացած էր գլխավորապես յուղի մեջ տապակած փորոտիքից և տրորած կարտոֆիլից: Սեղանի շուրջը, բացի ինձանից, նստած էին միստր ու միսիս Բելչերները և Նեդ Փերքսը: Երբ ուտելը վերջացրինք, միսիս Բելչերն իր ամուսնու պատվերով ինձ համար պատրաստեց կես բաժակ տաք գրոգ, և ես տղամարդավարի խմեցի, թեև այդ թունդ խմիչքից աչքերս արցունքակալեցին: Միստր Բելչերը և Նեդ Փերքսը նույնիսկ ուզածների չափ օղի խմեցին, և մենք դուրս եկանք բակը, որտեղ արդեն կանգնած էր մեր սայլակը՝ աշխետ ձին լծված: Միստր Բելչերը և Նեդ Փերքսն անձրևից պաշտպանվելու համար մի-մի պարկ գցեցին իրենց ուսերին և կողք-կողքի նստեցին սայլակում, իսկ ես ծածկվեցի ձիու ծածկոցով և հարմար տեղավորվեցի նրանց ոտքերի մոտ: Բացի մեզանից, սայլակում տեղավորված էին ծխնելույզները մաքրելու մեքենան և մի պարկ՝ մեջը ինչ-որ գործիքներ, որոնց մասին ես, ինչպես և Սեմը, կարող էի ասել, որ զնգում էին, թեպետև աշխատում էի գաղտնի շոշափել դրանք պարկի հաստ կտորի տակ:
Ես ոչ մի գաղափար չունեի, թե ո՞ւր ենք գնում, բայց միևնույն է, ուղևորությունն ինձ արտակարգ բավականություն էր պատճառում: Մենք սլանում էինք սարսափելի արագ, շուրջը խավար էր, անձրևը տեղում էր ինչպես դույլից ջուր թափես: Ինձ թվում էր, թե առջևում սոսկալի վտանգներ են սպառնում մեզ, բայց չէի վախենում, ընդհակառակն, ուզում էի, որ շուտ հասնեն այդ վտանգները:
Երևի մի տասը մղոն անցել էինք, երբ միստր Բելչերը թեքվեց դեպի ճանապարհի եզրին դրված տաշտը և կանգ առավ ձիուն ջրելու:
– Չգիտեմ դուք ինչպե՞ս, Նեդ, – ասաց նա, – բայց ես մինչև ոսկորներս թրջվել եմ: Լավ կլիներ մի քիչ խմեինք տաքանալու համար:
– Վատ չի լինի: Խմենք և տղային ուղարկենք այս պանդոկից մի շիշ էլ գնի:
Նրանք շիշը հանեցին, իրենք խմեցին, ինձ Էլ մի լավ կում թունդ օղի տվին և ուղարկեցին պանդոկ՝ շիշը լցնելու:
Երբ օղին ձեռքիս վերադարձա, միստր Բելչերը նորից ձին քշեց, և մենք առաջ սլացանք առաջվանից էլ արագ:
– Ափսոս, որ մի պարկ էլ չվերցրինք, – ասաց Նեդ Փերքսը. – անձրևը խիստ թրջում է ինձ:
– Բայց մենք մի երկար պարկ էլ ունենք, Նեդ, – պատասխանեց իմ տերը, – ծածկվեք նրանով:
– Ծածկվել կարելի է, բայց…
– Բայց ի՞նչ: Վախենում եք, թե ում համար որ այդ պարկը պատրաստված է, նա կմրսի՞, – ծիծաղելով ասաց միստր Բելչերը:
– է՜, ասենք, դրանից վախենալու հարկ չկա, – նույնպես ծիծաղելով պատասխանեց Նեդը: – Տուր այստեղ այդ պարկը, Ջիմ:
Ես նրան տվի իմ ոտքերի մոտ ընկած երկար պարկը և առաջին անգամ մի տարտամ վախ զգացի: Ո՞ւմ մասին են խոսում սրանք: Չէ՞ որ այս պարկը մրի համար է նախատեսված: Այդ ո՞վ կարող է մրսել:
Հորդ անձրևը դեռ շարունակում էր, երբ միստր Բելչերը ձին կանգնեցրեց:
– Դե, – դիմեց նա ինձ, – այժմ ես քեզ կպատմեմ մեր գաղտնիքի մի մասը: Տեսնո՞ւմ ես այն եկեղեցին:
Ես խավարի մեջ նայեցի այն ուղղությամբ, ուր նա ցույց էր տալիս, և դժվարությամբ նկատեցի եկեղեցու, զանգակատան մթին գծագրությունը, իսկ նրա մոտ ուրիշ ցածր, մոխրագույն ֆիգուրներ, որոնք երևի մահարձաններ էին:
– Մենք կգնանք այնտեղ ծխնելույզը մաքրելու, – շշնջաց նա: – Ես ամեն ինչ մանրամասն պատմելու ժամանակ չունեմ, մի խոսքով, եկեղեցու ծխնելույզը բոլորի աչքի առաջ մաքրել չի կարելի, հասկանո՞ւմ ես:
– Հասկանում եմ, սըր, – ոչ այնքան համարձակ ձայնով պատասխանեցի ես:
– Դու երևի լա՜վ թրջվել ես և քնե՞լ ես ուզում, – բարի ձայնով ասաց տերս, – վերցրու մի կում օղի էլ խմիր, դա քեզ կառույգացնի:
Այս ասելով նա շիշը մոտեցրեց իմ շուրթերին: Մի կում օղին իրոք որ ինձ աշխուժացրեց, և ես նորից լիովին հավատացի, որ միստր Բելչերը գնում է եկեղեցու ծխնելույզները մաքրելու:
Իմ ուղեկիցները դուրս եկան սայլակից և ձին քաշելով դռնակի մոտ գտնվող մի խումբ ծառերի տակ՝ կանգ առան:
– Ցած իջիր, Ջիմ, – շշնջաց միստր Բելչերը, – և կանգնիր ձիու մոտ, մինչև որ մենք աշխատանքն ավարտենք: Շատ չենք ուշանա: Լսո՞ւմ ես, եկեղեցու ժամացույցը խփում է տասներկուսը: Տասներկուսն անց կես կվերադառնանք, և ես քեզ կվճարեմ քո աշխատանքի համար:
– Հիմա դու կտրիճ տղա ես, չէ՞:
– Այո, սըր, շնորհակալ եմ, – պատասխանեցի ես կայտառ:
– Դու չե՞ս վախենում, որ գերեզմանատունն այսքան մոտիկ է:
– Ամենևին ոչ: – Եվ ես ծիծաղեցի, որպեսզի ցույց տամ իմ քաջությունը: Այն ժամանակ Նեդը սայլակից հանեց գործիքները, միստր Բելչերը լապտերը վառեց, նրանք միասին դռնակից ներս մտան, ուղղվեցին դեպի եկեղեցի և համարյա նույն րոպեին անհետացան մթության մեջ:
Եվ ահա ես սպասում էի՝ աշխետի սանձը բռնած: Անձրևը թափվում էր ինչպես դույլից ջուր թափես, և ես մինչև ոսկորներս թրջվեցի, որովհետև այժմ ծածկոցով ձին էր ծածկված: Ես իմ առջև ոչինչ չէի տեսնում, բացի գերեզմանատան մոխրագույն փոքրիկ ֆիգուրներից և զանգակատան խոշոր գծագրությունից, ոչինչ չէի լսում, բացի ծառերի տերևներին, սայլակի տախտակներին և ձիու մեջքին գցած կոշտ ծածկոցին խփվող անձրևի խշշոցից: Ինձ համար ուրախ բան չէր այդպիսի եղանակին, կեսգիշերին անթափանց խավարի մեջ մեն-մենակ կանգնել գերեզմանատան դարպասի առաջ, բայց ես ինձ մխիթարում էի այն մտքով, որ շուտով այդ դրությունը կվերջանա: Շուտով նրանք կվերադառնան՝ բերելով մուրը, ես կստանամ իմ վեց պեննի դրամը, ձին ամբողջ թափով կվազի դեպի տուն, ես կմտնեմ իմ տաք անկողինը և ինձ համար շատ ուրախ բան կլինի այս ամենը հիշելը:
ժամացույցը խփեց տասներկուսն անց քառորդ: Նշանակում է միստր Բելչերի նշանակած ժամանակի միայն կեսն է անցել: Ես սկսեցի անհանգստություն զգալ: Չէ՞ որ իրականում ուրվականներ գոյություն չունեն, դրանք բոլորը պառավների հնարածն են, բայց և այնպես սիրտս ահ էր ընկել, և ես շարունակ շոյում էի ձիուն, որպեսզի գոնե նրա վրնջոցը լսեմ: Ահա ժամացույցը խփեց տասներկուս և կեսը:
«Այժմ ամեն ինչ վերջացած է, – մտածեցի ես. – մի րոպեից նրանք կվերադառնան»:
Եվ մեկ, երկու, երեք, չորս րոպե իմ հայացքը հառած էր եկեղեցու ճանապարհին՝ հուսալով, որ կտեսնեմ Նեդ Փերքսին՝ մրի պարկը շալակին: Բայց նա չէր գալիս, ոչ ոք չէր գալիս, ոչինչ չէր երևում: Ատամներս սկսեցին զնգզնգալ, և նախկին վախը համակեց ինձ: Ես փաղաքշում էի ձիուն, զանազան փաղաքշական անուններ էի տալիս նրան, բայց նա կանգնել էր անշարժ, ինչպես գերեզմանաքար:
Վույ-վույ-վույ…
Դա երևի բուի կանչ է, բայց՝ ես այնքան վախեցա, որ այլևս դիմանալ չկարողացա, որոշեցի մի քանի քայլ առաջ գնալ շավիղով և ականջ դնել, թե չի՞ գալիս արդյոք միստր Բելչերը: Սայլակի անիվների տակ քար դրի, որպեսզի աշխետը չմտածի քաշել սայլակը, և գնացի: Շուրջը այնպիսի խավար էր, որ ես երեք քայլի վրա ոչինչ չէի տեսնում և ստիպված էի ոտքով շոշափել գետինը, որպեսզի ճանապարհից չշեղվեմ: Ես ավելի ու ավելի առաջ էի գնում: Հանկարծ ոտքս դիպավ մի ինչ-որ պինդ, խոշոր բանի: Ես ցնցվեցի ու հետ ցատկեցի, բայց մի րոպե չանցած՝ սիրտ առա և շոշափեցի ինձ վախեցնող առարկան: Որքան մեծ եղավ իմ զարմանքը, երբ պարզվեց, որ դա ծխնելույզներ մաքրելու մեր մեքենան էր: Սկզբում ինձ թվաց, թե միստր Բելչերը և Նեդը կանգնած են մոտերքում և մեքենան գետնին են դրել, որպեսզի մի փոքր շունչ առնեն: Բայց իզուր էի տեսողությունս լարում, իզուր էի ականջ դնում, ոչինչ չէր երևում և ոչինչ չէր լսվում: Հանկարծ եկեղեցու մոտ ցոլաց լապտերի լույսը, և ես նկատեցի, որ այդ լույսը մոտենում է ինձ: ես անաղմուկ հետ վազեցի, քարերը հանեցի անիվների տակից և կանգնեցի ձիու մոտ, որպես թե ոչինչ չի եղել:
Անցավ սպասման էլի մի քանի րոպե, և վերջապես ինձանից մի քանի քայլ հեռավորության վրա երևացին երկու կերպարանք: Նեդը կքել էր ծանր պարկի տակ, իսկ միստր Բելչերը բերում էր գործիքները և մեքենան: Նրանք կանգ առան դռնակի մոտ, և միստր Բելչերը ցածրաձայն հարցրեց.
– Հաջո՞ղ է ամեն ինչ, Ջիմ, ոչ ոք չի՞ եկել: Ոչ ոք չի՞ խոսել քեզ հետ:
– Ոչ ոք, – պատասխանեցի ես:
Նրանք սկսեցին մրի պարկը տեղավորել սայլակում և մի րոպեով բաց արին իրենց թաքցրած լապտերը: Արտաքուստ նրանք ավելի շուտ որմնադիրների էին նման, քան թե ծխնելույզ մաքրողների: Նրանց ձեռքերը, ոտքերը և ամբողջ հագուստը ցեխոտ էին, ցեխոտ էր նաև մրի պարկը: Երբ պարկը տեղավորեցին, երկուսն էլ օղի խմեցին, և միստր Բելչերն ինձ ևս մի քանի կում օղի տվեց:
– Սրտալի խմիր, տղա՛, – ասաց նա, – սրանից վնաս չի լինի: Դու կտրիճ տղա ես, ահա դրա համար քեզ մի շիլլինգ:
Նա տվեց ինձ դրամը, իսկ միստր Փերքսը փաղաքշաբար շոյեց գլուխս:
– Իսկ ինչպե՞ս ետ գնանք, – հարցրեց Նեդը: – Կարծում եմ՝ տղային կտեղավորենք մեր միջև:
– Ոչ, – պատասխանեց միստր Բելչերը: – Տղաներիցս մեկն արդեն պառկած է հոդացավով, սա էլ կարող է մրսել: Ջիմ, նստիր սայլակի հատակին. ձիու ծածկոցը կգցենք մեր ծնկներին, նրա մի ծայրով դու քո մեջքը կծածկես: – Եվ նա ինձ խցկեց ցած, սայլակի մի անկյունը:
– Գլուխդ մրի պարկի վրա չդնես, – ասաց միստր Փերքսը, – պարկը թաց է, ականջդ կմրսի:
Հարմար նստելուց հետո միստր Բելչերը մտրակով հարվածեց ձիուն, և ձին առաջ սլացավ, կարծես ուրախանալով, որ վերջապես կարող է շարժել իր սառած ոտքերը:
Ավելի ու ավելի էր աճում այն տարօրինակ սարսափը, որ համակել էր ինձ, երբ ես եկեղեցու ճանապարհին հայտնաբերել էի մեքենան: Պարզ բան էր, որ միստր Բելչերն ամենևին էլ ծխնելույզ մաքրելու չէր գնացել: Նա նույնիսկ մեքենան իր հետ եկեղեցի չէր տարել, այլ թողել էր ճանապարհին: Իսկ պարկը լիքն էր: Այդ պարկն ինձ վրա այնպիսի սարսափ էր ազդում, որ ես նույնիսկ նայել չէի կարողանում: Իսկ հետաքրքրությունն ավելի ու ավելի էր տանջում ինձ: Հարկավոր էր, ինչ գնով էլ լինի, իմանալ ճշմարտությունը: Ոտքերս զգուշությամբ մեկնեցի և պարկը շոշափեցի: Նա փափուկ էր: Գուցե իսկապես մուր է: Ո՛չ, անորոշությունը խիստ տանջող բան է. ես պետք է ճշմարտությունն իմանամ: Իմ գրպանում մի ծալովի դանակ կար: Այդ դանակը հանեցի, զգուշությամբ բաց արի և կռանալով պարկի վրա արագ, մի հարվածով կտրեցի, մի մեծ ճեղք բաց արի: Օ՜, սարսափ: Պարկի ճեղքից դուրս պրծավ սառույցի պես պաղ մարդկային մի ձեռք և դիպավ իմ ձեռքին, որով դեռ բռնած էի դանակը: Ես բարձր ճչացի: Այդ ճչոցից վախեցած ձին ավելի արագ սլացավ, իսկ ես մի ակնթարթում դուրս նետվեցի սայլակի միջից և ամբողջ թափով ընկա ցեխի մեջ: Երեսս ջարդվեց, բայց ոտքերս մնացին անվնաս: Ես առաջ վազեցի: Հետևիցս մարդկային ձայներ լսվեցին, և ես լսեցի ինչ-որ մեկի ոտնաձայները: Ինձ հետապնդում էին:

Գլուխ 22. ԱՎԵԼԻ ՍՈՍԿԱԼԻ ՏԵՍԱՐԱՆ, ՔԱՆ ԹԱՏՐՈՆԻ ԲՈԼՈՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈւՄՆԵՐԸ

Գլուխ 22. ԱՎԵԼԻ ՍՈՍԿԱԼԻ ՏԵՍԱՐԱՆ, ՔԱՆ ԹԱՏՐՈՆԻ ԲՈԼՈՐ ՆԵՐԿԱՅԱՑՈւՄՆԵՐԸ

– Հետ դարձի՛ր, – գոռում էր Նեդ Փերքսը: – Հետ դարձիր, երբ քեզ կանչում եմ: Եթե իսկույն կանգ չառնես և չդադարես գոռալ, ես քո վիզը կպոկեմ:
Ինչպե՞ս կարող էի կանգ առնել: Ես լիովին համոզված էի, որ միստր Բելչերը մարդասպան է, և լիովին հավատում էի, որ Նեդ Փերքսը իմ վիզը կպոկի: Վազում էի հազիվ շունչ առնելով, շարունակ սայթաքելով, ու ընկնելով ճանապարհի ցեխերի մեջ, բայց և այնպես կարողացա մի քանի անգամ գոռալ՝ «օգնեցեք»: Հանկարծ լսվեց միստր Փերքսի սուլոցը և ապա աշխետի ոտնադոփյունները: Վերջացած բան է. ձիով նրանք իմ հետևից կհասնեն: Սարսափից դողալով ես մտա առուն և երեսնիվայր պառկեցի այնտեղ: Առվի մեջ ջուր կար, այնպես որ ես պետք է հենվեի արմունկներիս, որպեսզի երեսս ջրից բարձր պահեմ: Առվի երկու կողմերից բարձրանում էին խիտ թփեր ու խոտեր, որոնք բոլորովին ծածկում էին ինձ:
Մի քանի վայրկյան հետո Նեդ Փերքսը հասավ այնտեղ, ուր ես էի պառկած, իսկ միստր Բելչերը նրա հետևից հասավ սայլակով:
– Բռնեցի՞ք, – անհանգիստ հարցրեց նա Նեդին:
– Ախր նա հեռու փախչել չէր կարող, – պատասխանեց Նեդը: – Զարմանալի բան է, թե ո՞ւր կորավ:
– Հարկավոր է շուտ բռնել նրան, Նեդ, – ասաց միստր Բելչերը. – նա կարող է մեզ մատնել, նա ամեն ինչ բաց արեց: Նայեցեք այստեղ:
Նա լապտերի լույսը գցեց սայլակի վրա. երևի Նեդին ցույց էր տալիս պատռված պարկը:
– Ա՜խ, անիծյալ տղա, – գոչեց Նեդը: – Լավ, դուք մի անհանգստացեք, պարոն, ես նրա հաշիվը կմաքրեմ: Քշեք ձին, իսկ ես կվազեմ սայլակի եզրից բռնած: Մենք իսկույն կհասնենք նրա հետևից:
Ես անասելի ուրախացա, որ միստր Փերքսի խորհուրդն ընդունվեց, և լսեցի աշխետի հեռացող ոտնաձայները: Բայց ի՞նչ անեի: Եթե առաջ վազեի, կարող էի հասնել նրանց, եթե վազեի դեպի Լոնդոն, նրանք շուտով կհասնեին ինձ: Ես տարակուսանքով, բոլորովին թրջված՝ առվից դուրս եկա ճանապարհը, մեկ էլ հանկարծ թփերի հետևից դուրս եկավ մի մարդ և ձեռքը դրեց ուսիս:
– Ի՞նչ է պատահել, այ տղա, – հարցրեց նա: Նրա ձեռքին կար մի լապտեր, որի լույսը գցեց ինձ վրա: Դա մի բարձրահասակ տղամարդ էր՝ բրդոտ վերարկուն հագին, լայնեզր գլխարկով, հրացանը ձեռքին:
– Այդ ինչո՞ւ երեսդ արյունլվա է, – շարունակեց նա հարցուփորձը: – Ո՞վ է քեզ առվի մեջ գցել: Այն սայլակի մարդիկ չե՞ն արել արդյոք:
– Ոչ, սըր, – դողացող ձայնով պատասխանեցի ես, – ինքս եմ մտել առվի մեջ: Ինձ նրանց ձեռքը չտաք, սըր, նրանք ինձ կսպանեն, նրանք մարդասպան են:
– Ինչպե՞ս թե մարդասպան: Ի՞նչ է պատահել, – զարմացած հարցրեց անտառապահը (ինձ հանդիպող այդ մարդը անտառապահ էր): Ես նրան պատմեցի, թե ինչ տեսա խորհրդավոր պարկի մեջ:
– Այժմ ո՞ւր գնացին, – հարցրեց նա, ըստ երևույթին խիստ անհանգստացած իմ պատմությունից:
– Նրանք գնացին ինձ որոնելու և բռնելու, սըր, – պատասխանեցի ես: – Նրանք շուտով կվերադառնան, գնալու են Լոնդոն, Ուիքզենդ փողոցը. այնտեղ է ապրում միստր Բելչերը, սըր:
– Ա՞, եթե այդ ճիշտ է, մենք հիանալի հանդիպում կպատրաստենք նրանց համար:
Անտառապահը իմ ձեռքը բռնեց, ցատկեց առվի մյուս կողմը, մտավ ճանապարհի եզրին գտնվող փոքրիկ անտառը և մի քանի անգամ անհամբեր սուլեց: Երկու րոպե չանցած՝ մեզ մոտ վազեց մի ուրիշ անտառապահ՝ հետը երկու վիթխարի շուն: Ես նրան էլ պատմեցի պարկի պատմությունը:
– Լավ, նրանք մեր ձեռքից չեն ազատվի, -խիստ ձայնով ասաց նա:
Շները հարձակվեցին ինձ վրա, և նրանցից մեկն արդեն բռնեց իմ վարտիքից:
– Պառկի՛ր, – գոռաց շների վրա մյուս անտառապահը: – Նստիր այստեղ, տղա՛: Դյո՛ւկ, Սլո՛թ: հսկեք նրան:
Ես նստեցի գետնին, իսկ երկու շները կանգնեցին ինձ մոտ, և ես նրանց աչքերից հասկանում էի, որ ոչ մի շարժում անել չեն թույլ տա ինձ:
Ճանապարհին լսվեց ձիու սմբակների դոփյուն: Զգացվում էր, որ ձին քշում էին ամբողջ թափով:
Իմ նստած տեղից թփերի ճյուղերի միջով ես պարզ տեսնում էի ճանապարհը: Ես նկատեցի, որ անտառապահներից մեկը դուրս եկավ ճանապարհը և կանգնեց այնտեղ, որտեղով պիտի անցներ սայլակը: Անիվների աղմուկն ավելի ու ավելի մոտիկից էր լսվում, և վերջապես, երբ նրանք բոլորովին մոտեցան, հանկարծ լսվեց հրացանի որոտ: Սարսափից ես մի րոպե աչքերս փակեցի և երբ նորից բաց արի, տեսա հետևյալ պատկերը: Աշխետը ծառս էր եղել, և անտառապահներից մեկը սանձից բռնած մեծ դժվարությամբ պահում էր նրան, իսկ մյուսը իր լապտերով լուսավորել էր սայլակը և սարսափահար եղած ծխնելույզ մաքրողներին: Նեդ Փերքսը թափահարում էր մտրակը և գոռում, սպառնալով փշրել ձին բռնող մարդու գլուխը: Միստր Բելչերը հանգիստ էր ձևանում:
– Ի՞նչ եք ուզում, տղերք, – ասում էր նա անտառապահներին: – Եթե դուք ավազակներ եք, ի՞նչ շահ խեղճ ծխնելույզ մաքրողների վրա հարձակվելուց: Լավ է հեռանաք անփորձանք, բաց թողեք ձին, թե չէ կարող է ձեզ սպանել:
– Օրենքի անունով մենք ձեզ ձերբակալում ենք, – հանդիսավոր ձայնով ասաց լապտերը բռնող անտառապահը:
– Ձերբակալում եք մե՞զ: Ա՛յ քեզ բան: Բայց ինչո՞ւ:
– Մարդասպանության համար: Ձեր սայլակում սպանված մարդու դիակ կա:
– Ամեն ինչ կորած է: Փախեք, Բելչեր, – գոչեց Նեդը և մի ոստյունով ցած նետվեց սայլակից: Միստր Բելչերը հետևեց նրա օրինակին, բայց հենց որ նա ոտք դրեց գետնին, անտառապահը հրացանի կոթով այնպիսի ուժգին հարված տվեց գլխին, որ նա վայր ընկավ ուշաթափ: Մինչև այդ Նեդ Փերքսը փախավ ուղիղ իմ կողմը: Նա երևի կընկներ ինձ վրա, եթե իմ կրծքից դուրս թռած սարսափելի ճիչը նրան չստիպեր կանգ առնել: Նեդը նայեց ինձ, և նրա երեսին երևաց մի չարախինդ ուրախություն: Նա բարձրացրեց իր ձեռքի մեծ մահակը, որ հետը վերցրել էր սայլակից և պատրաստվում էր մահացու հարված հասցնել ինձ: Սակայն շները ճիշտ էին հասկացել, որ իրենց հանձնարարված է պահել ինձ: Նախքան մահակը կիջներ իմ գլխին՝ նրանք հարձակվեցին Նեդի վրա, գետնին տապալեցին նրան և ամուր բռնեցին մեկը նրա ձեռքից, մյուսը վզկապից: Այն անտառապահը, որ բռնել էր ձին, վազեց մեզ մոտ և առանց մի խոսք ասելու, ճարպկորեն կապկպեց Փերքսի ձեռքերն ու ոտքերը:
– Իմը պատրաստ է, – գոչեց նա՝ վազելով սայլակի մոտ: – Իսկ դո՞ւ, Թոմ, նայեցի՞ր, ինչ դրության մեջ է խեղճ մարդը: Նա իսկապե՞ս մեռած է:
Այդ ժամանակ Թոմն զբաղված էր սայլակի զննումով:
– Այո, մեռած է, – պատասխանեց Թոմը: – Սա պետք է որ առնվազն մի շաբաթ առաջ մեռած լինի:
– Ինչպես թե մի շաբաթ: Կարո՞ղ է լինել: Ի՜նչ չարագործներն են:
– Չարագործներ՝ թերևս այո, միայն թե ոչ մարդասպաններ, Ջո: Նրանք մարդ չեն սպանել, Նրանք միայն թաղած դիակներ են հանել: Տեսնում ես, սրանք այստեղ, պարկի մեջ զանազան գործիքներ ունեն՝ գայլիկոններ, բահեր, նիգ: Բայց միևնույն է, սրա համար էլ նրանք պատասխան կտան: Օգնիր ինձ սրանց դնել սայլակի մեջ, մենք նրանց կտանենք Իլֆորդ, այնտեղ կդատեն…
– Իսկ այն մյուսը կապկպա՞ծ է, – հարցրեց Ջոն՝ իջնելով սայլակից:
– Կարծում եմ նա դեռ իմ հարվածից ուշքի եկած չի լինի: Բայց զգուշության համար լավ է կապկպել նրան:
Ջոն անցավ սայլակի հետևը, այնտեղ, ուր մի քանի րոպե առաջ ուշաթափ ընկած էր միստր Բելչերը, և զարմանքից աղաղակեց.
– Ա՛յ, նա գնացել է, չկա այստեղ:
Եվ ճիշտ որ: Պաղ անձրևը հավանորեն ուշքի էր բերել միստր Բելչերին, և նա փախել էր, իր հետ տանելով հրացաններից մեկը, որ անտառապահը թողել էր սայլակի մոտ:
Անձրևային խավար գիշերին նրան հետապնդելն անհնարին էր:
– էլ ճար չկա, գոնե այս մեկին տանենք, – ասաց անտառապահ Թոմը:
Նրանք գետնից բարձրացրին միստր Փերքսին, դրին սայլակի մեջ և իրենք էլ բարձրացան:
– Ավելի լավ է, ինձ թույլ տաք սայլակի կողքով վազեմ, – խնդրեցի ես՝ վախենալով նստել Փերքսի մոտ, որ ինձ էր նայում չար կատաղությամբ:
– Դատարկ բան է, վախենալու հարկ չկա, – պատասխանեց Ջոն՝ ինձ ևս քաշելով սայլակի մեջ, – Նա քեզ մատով դիպչել անգամ չի համարձակվի:
Նա ինձ տեղավորեց սայլակում, մտրակով հարվածեց ձիուն, և մենք գնացինք դեպի Իլֆորդ, որ մեզանից մի երկու մղոն հեռավորության վրա էր գտնվում:
Փերքսը իրոք որ ձեռք չտվեց ինձ, բայց ավեյի վատ բան արեց: Նա ինձ մահու չափ վախեցրեց:
– Մի պատասխանիր դրան, – խորհուրդ տվեց ինձ անտառապահ Թոմը:
– Ջիմ, – շարունակեց Փերքսը, – դու լսեցի՞ր, որ միստր Բելչերը գնացել է և իր հետ տարել է հրացանը: Չգիտեմ, թե շա՞տ բան ես ասել դու, միայն այլևս ոչինչ չասես:
– Նստիր այս կողմը, տղա, առջևը նստիր, – ասաց անտառապահ Ջոն. – այն ժամանակ դու չես լսի. թե ինչ է ասում նա:
Ես ուրախությամբ հեռու նստեցի Փերքսից, բայց նա գոռում էր այնպես բարձր, որ ես կլսեի, եթե նույնիսկ ճանապարհի մյուս կողմը լինեի:
– Ջիմ, – ասում էր նա. – հիշո՞ւմ ես, թե միստր Բելչերը ինչ խոստացավ քեզ, եթե որևէ ժանանակ որևէ մեկին բան ասես նրա աշխատանքի մասին: Նա իր խոսքը կկատարի, վստահ եղիր: Գուցե կանցնի մի շաբաթ, երկու շաբաթ, միևնույն է, նա չի մոռանա հր խոսքը: Դու մի հուսա, թե դատավորը քեզ կպաշտպանի. դատավորը հո բոլորին չի հսկում, և միստր Բելչերը մի ակնթարթում կարող է քեզ այն օրը գցել, ինչպես ասել է: Թեկուզ դու հարյուր մղոն այստեղից հեռու պառկած լինես անկողնում, թեկուզ դուռը փակված լինի երկաթե փականքով, միևնույն է, դու հանկարծ կարթնանաս և կտեսնես, որ նա մոտենում է քեզ, մոտենում է որպեսզի անի այն, ինչ որ խոստացել է: Այս բանը դու հիշիր, և տես, զգույշ եղիր:
Անտառապահները դիտմամբ բարձր էին խոսում և ոտքերով թխկթըխկացնում սայլակի հատակին, որպեսզի ես չլսես Նեդին: Բայց ես լսում էի նրա յուրաքանչյուր բառը, և այդ ինձ վրա այնպիսի սարսափ էր ազդում, որ քիչ էր մնում ուղղակր անիվների տակ նետվեմ:
Իմ հովանավորների համար հեշտ էր ասել՝ «Մի լսիր նրան, տղա, նա դիտմամբ քեզ վախեցնել է ուզում: Դու վախենալու բան չունես, եթե դատարանում ճշմարտությունն ասես»: Նրանք միստր Բելչերին չէին ճանաչում, նրանք չգիտեին, թե ինչ է սպառնացել ինձ, եթե ես գաղտնիքը հայտնեմ, և թե այդ ասելիս ինչ տեսք ուներ նա: «Դու մի վախենա»: Իսկ ո՞վ կպաշտպանի ինձ: Մի՞թե այն ոստիկանները, որոնցից ես փախել եմ իմ ամբողջ կյանքում, հանկարծ կդառնան իմ լավ բարեկամները: Բայց եթե նույնիսկ այդպես պատահեր, մի՞թե նրանք կարող են ամեն րոպե հսկել ու պահպանել ինձ: Ընթրիքի ժամին մեր խոսակցության ժամանակ միստր Բելչերն ինձ պարզ ցույց տվեց, թե որքան քիչ ժամանակ է հարկավոր մի տղայի խեղդելու համար: Բացի դրանից, երբ ես իմացա, որ իմ տերն ամենևին էլ մարդասպան չէ, իմ մեջ կասկած արթնացավ, թե հիմարություն չե՞մ արել ես՝ մատնելով նրանց: Ես զղջում էի, որ այս շփոթն ստեղծեցի և որոշեցի հետևել Նեդի խորհրդին, որքան կարելի է քիչ բան ասել, երբ ինձ կանչեն դատավորի մոտ:
Առավոտյան ինձ կանչեցին ոստիկանատան ընդունարանը: Բոլոր ոստիկանները հավաքվել էին իմ շուրջը, և բոլորն էլ զարմանալի զրուցասեր էին դարձել:
– Դե, տղաս, – փաղաքշանքով ասաց ոստիկանատան տեսուչը, – այժմ պատմիր ինձ այն ամենը, ինչ-որ գիտես քո նախկին տիրոջ մասին: Օ՜, սա երևի բոլորովին սառել է: Շորերը թաց են, հարկավոր է փոխել:
– Մենք հարմար չոր հագուստ ունենք, – ասաց ոստիկաններից մեկը: – Ես իսկույն կբերեմ, պարոն տեսուչ:
Երբ իմ շորերը փոխեցին և ճակատիս ուռուցքին սպեղանի դրին, տեսուչը պատվիրեց ինձ տաք սուրճ խմեցնել, և դրանից հետո միայն սկսեց հարցաքննությունը:
Ոստիկաններն ուշադիր լսում էին:
– Ասա, տղաս, քո տերը հաճա՞խ էր գնում գիշերային աշխատանքի, – հարցրեց նա:
– Չգիտեմ, սըր, – պատասխանեցի ես գլուխս խոնարհելով:
– Ինչպե՞ս թե չգիտես. Չէ՞ որ դու նրա հետ միևնույն տանն էիր ապրում:
– Նա ինձ առաջ երբեք իր հետ չի տարել, սը՛ր: Ես քնում էի և ոչինչ չեմ իմացել:
– Քո պատասխաններն ինձ դուր չեն գալիս, տղա: Դու պետք է ասես այն ամենը, ինչ գիտես: Ասա տեսնեմ քո տիրոջ հասցեն:
– Ես մոռացել եմ, սըր:
– Դե, դու արդեն ստում ես: Քո հասակի տղան չի կարող մոռանալ այն տան հասցեն, որտեղ ինքն այդքան ժամանակ ապրել է, – բարկացավ տեսուչը:
– Ազնիվ խոսք, սըր, երեկ գիշեր ես այնպես վախեցա, որ ամեն ինչ իմ գլխից դուրս է թռել:
– Բայց չէ՞ որ երեկ գիշեր դու այդ հասցեն ասել ես անտառապահին… Եվ ափսոս, որ նա իսկապես մոռացել է, – դիմեց նա ոստիկաններից մեկին: – Հապա, աշխատիր հիշել, – նորից դարձավ ինձ տեսուչը:
– Մոռացել եմ, ոչինչ չեմ կարող հիշել, – մռայլ կրկնեցի ես:
– Դե լավ, – խստությամբ ասաց տեսուչը, – տարեք դրան: Բայց հիշիր, տղա, որ վաղը քեզ կստիպեն ասել ամբողջ ճշմարտությունը:
Ես դրան չհավատացի, բայց, իրոք, եղավ այնպես, ինչպես նա էր գուշակել:

Գլուխ 23. ԵՍ ՓԱԽՉՈԻՄ ԵՄ ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

Գլուխ 23. ԵՍ ՓԱԽՉՈՒՄ ԵՄ ՈՍՏԻԿԱՆՈՒԹՅՈՒՆԻՑ

Մյուս օրը միստր Փերքսին և ինձ տարան հարցաքննելու: Երևի դատավորներն արդեն գիտեին, որ ես մտադիր եմ որքան կարելի է քիչ խոսել, և նրանցից մեկը, ալեհեր, կանաչ ակնոցով մի մարդ, ինձ ընդունեց այնպիսի խստությամբ, որ միանգամից ահ ընկավ սիրտս:
– Ինձ նայիր, տղա՛, – գոչեց դատավորը ձեռքն այնպես ուժգին զարկելով սեղանին, որ սիրտս վեր թռավ:
Ես նայեցի նրան և ավելի խիստ վախեցա: Նա ուղիղ ինձ էր նայում իր կանաչ աչքերով, իսկ քսան ոստիկան խոնարհ կանգնած էին նրա շուրջը՝ պատրաստ ենթարկվելու նրա ամեն մի նշանին:
– Կալանավորին մի նայիր, տղա, – այդ ժամանակ Նեդ Փերքսը հազում էր, և ես գլուխս շուռ էի տվել նրա կողմը, – նայիր միայն այս կողմը: Հասկանո՞ւմ ես՝ ի՞նչ է նշանակում երդում տալ:
Մոուլդին, որ շատ էր սիրում զանազան պատմություններ անել դատարանների մասին, ինձ բացատրել էր այդ, ուստի և ես պատասխանեցի.
– Դա նշանակում է՝ ավետարանը համբուրել և երդվել, որ եթե սուտ բան ասես, պատժվելու ես:
Իմ հայացքը գամված էր դատավորի կանաչ ակնոցին: Վերջապես աչքերս լցվեցին արցունքով, կարծես արևին էի նայում:
– Այո, եթե դու երդում տալուց հետո ստես, – միևնույն խիստ ձայնով խոսեց դատավորը, – խիստ պատիժ կկրես, քեզ կուղարկեն ծովի այն կողմը տաժանակիր աշխատանքի: Բերեք նրան երդումի, էկզեկուտոր, իսկ դու, մեղադրյալ, մի նայիր վկային, երբ նրան հարցաքննում են:
Այդպիսի պայմաններում ես ինչպե՞ս կարող էի չխոսել: Դատավորն այնպիսի ահավոր մարդ էր: Նա կարծես ամբողջ գործը գիտեր և ինձ այնպիսի հարցեր էր տալիս, որ ես կամա-ակամա պետք է ամեն ինչ մանրամասն պատմեի նրան: Եվ ես պատմեցի ամեն ինչ. ինչպես հեռացա տանից, ինչպես միսիս Ուինքշիփը ինձ տեղավորեց միստր Բելչերի մոտ, ինչպիսի խոսակցություն եմ ունեցել Սեմի հետ եկեղեցիների ծխնելույզները մաքրելու մասին, մի խոսքով՝ ամեն ինչ, մինչև այն րոպեն, երբ սպիտակ ձեռքերը երևալուց վախեցած՝ ես դուրս թռա սայլակից:
Ինձանից հետո անտառապահներ Թոմասը և Ջոզեֆը տվին իրենց ցուցմունքները, ապա որոշվեց գործը հետաձգել մեկ շաբաթով, որպեսզի ոստիկանությունը կարողանա բռնել միստր Բելչերին և նույնպես կանգնեցնի դատարանի առաջ:
– Տղային ավելի լավ է ուղարկել տուն, ծնողների մոտ: Եվ ով նրան տանելու լինի, թող հորը խստիվ պատվիրի, որ մի շաբաթից հետո անպայման պետք է նրան բերի այստեղ, – ասաց կանաչ ակնոցով դատավորը:
Դատարանն սկսեց զբաղվել ուրիշ գործով, իսկ ես փողոց դուրս եկա անտառապահների և մի քանի ոստիկանների հետ: Նրանք իրար հետ զրուցում էին, և բոլորը միասին մտան հարևան պանդոկը, իսկ ես, ինքս էլ չգիտակցելով, թե ինչ եմ անում, քարշ եկա նրանց հետևից: Ինձ սարսափեցնում էին այն զարհուրելի խոսքերը, թե «Տղային ավելի լավ է ուղարկել տուն, ծնողների մոտ»: Այս խոսքերը լրացնում էին փորձանքը: Ախր ինչո՞ւ, ինչո՞ւ ես խառնվեցի ուրիշի գործերին: «Ավելի լավ է ուղարկել տուն»: Ես հորս մոտ կգնամ ոստիկանի հետ, որը նրան կպատմի դիակ հանողների հետ ունեցած իմ գործերը, կասի, որ ինձ նրանց մոտ տեղավորել է ոչ մի հանցանք չունեցող միսիս Ուինքշիփը: Բայց հայրս պարզապես ինձ էլ կսպանի, խեղճ պառավին էլ: Այսպես երախտապարտ եղա նրա բարերարության համար: Ո՛չ, դա չափից ավելի սարսափելի կլինի: Այդպիսի բան չպետք է լինի: Ես պետք է մի որևէ բան անեմ, որպեսզի այդ աղետի առաջն առնեմ և կանեմ, անպայման որևէ բան կանեմ, թեկուզ հարկ լինի չկատարել կանաչ ակնոցով սոսկալի դատավորի խոսքը: Ինձ հարկավոր էր ծլկել այժմյան իմ հսկիչների մոտից, դուրս պրծնել Իլֆորդից և թաքնվել Լոնդոնի մի որևէ խուլ անկյունում: Ես ասում եմ իմ հսկիչներից, բայց, կարծես, ինձ ոչ ոք էլ չի հսկում: Ես փորձեցի դուրս գալ այն սենյակից, որտեղ անտառապահները և ոստիկանները գարեջուր էին խմում. նրանք ինձ վրա ուշադրություն չդարձրին: Ես դուրս եկա բակը, ապա փողոց, ոչ ոք ինձ չէր հետևում, նշանակում է՝ ես հեշտությամբ կարող եմ հեռանալ: Բայց ես գիտեի, որ ոստիկանները խորամանկ մարդիկ են, որ նրանք մարդկանց հսկում են աչքի տակով, ուստի և որոշեցի վերադառնալ, միառժամանակ նստել գարեջրատանը, լսել, թե ինչի՞ մասին են խոսում այնտեղ: Պարզվեց, որ ոստիկանները խոսում էին իմ մասին:
– Ահա նա, – ասաց նրանցից մեկը, երբ ես ներս մտա: – Դու, տղա՛, լավ կլինի մոտերքը մնաս, թե չէ հանկարծ այն հրացանով փախած մարդը կբռնի քեզ:
Դա երևի կատակ էր, որովհետև մյուս ոստիկանը և անտառապահները ծիծաղեցին:
– Իսկ դու, տղա, ուրախ կլինե՞ս, որ գնաս տուն և բոլոր փորձանքներից ազատվես:
Ես գիտեի, որ եթե ասեմ տուն գնալ չեմ ուզում, ոստիկանները կսկսեն առանձնապես խիստ հսկել ինձ, դրա համար էլ պատասխանեցի.
– Իհարկե, շատ ուրախ կլինեմ: Ես կուզեի շուտ գնալ տուն, այլևս տանից չեմ փախչի:
– Դու այստեղից ձեր տան ճանապարհը գիտե՞ս:
– Շատ լավ գիտեմ, սը՛ր: Հիմա կարո՞ղ եմ գնալ:
– Ոչ, դու գնալ չես կարող, մինչև որ ես չազատվեմ իմ գործերից և քեզ չտանեմ: Դա կլինի ժամը չորսին, երբ դատարանում նիստը կսկսվի: Բայց դու պարտավոր չես անպայման նստել այստեղ, դու հո կալանավոր չես, այլ վկա ես: Կարող ես գնալ ոստիկանատուն, այնտեղ նստել կամ քեզ համար զբոսնել փողոցում: Միայն թե հեռու չգնաս:
Այս խոսքերը լսելիս՝ ես հազիվ կարողացա ցնծությունս զսպել: Ես կալանավոր չեմ, ես վկա եմ և կարող եմ զբոսնել:
– Շնորհակալ եմ, սըր, – ասացի ես և անհոգ զբոսնող մարդու նման դուրս եկա պանդոկից: Դանդաղ քայլելով, առանց շտապելու անցա Իլֆորդի ճանապարհով, որը տանում էր ուղիղ դեպի Լոնդոն: Մի բախտավոր դիպված ինձ ազատեց հոգնեցուցիչ ճանապարհորդությունից: Հենց որ դատարանի շենքը իմ տեսողությունից ծածկվեց, իմ հետևից հասավ մի կառք, որի հետնակողմը շատ հարմար Էր, առանց մեխերի: Ես ճարպկությամբ կպա այդ կառքի պոչին և սլացա դեպի Լոնդոն՝ մեկ ժամում տասը մղոն արագությամբ: Անցա մեծ և փոքր Իլֆորդները, հասա մինչև Մայլ-Էնդ, բայց այստեղ մի տղայի ստորության պատճառով ստիպված էի իջնել իմ այդ հարմար կառքից: Այդ տղան նույնպես ձրի կառք նստել էր ցանկանում և տեսնելով, որ կառքի պոչին իր համար տեղ չկա, սկսեց գոռալ, որ կառապանը քշի ինձ: Կառապանը լսեց անպիտան տղային: Ես այնպես էի բարկացել այդ ստոր տղայի վրա, որ վրա թռա ու մի լավ ծեծեցի նրան, թեպետև այդ ուշացումը կարող էր վտանգավոր լինել ինձ համար:
Ճանապարհի վերջը ես ոտքով անցա: ժամը մոտավորապես երկուսին Հուայթ-Չեպելի մոտ էի: Քաղաքի այդ մասը ես բոլորովին չէի ճանաչում, բայց Կամարների տակ ծանոթացել էի մի քանի տղայի հետ, որոնք այդտեղից էին եկել: նրանք պատմում էին, որ դա Լոնդոնի ամենախուլ վայրն է: Ինձ էլ հենց Լոնդոնի այդ խուլ վայրն էր հարկավոր իր բազմաթիվ ծուռումուռ, նեղ փողոցներով, հետնաբակերով ու զանազան անցքերով: Իմ ամենամեծ ու առաջին ցանկությունն էր միառժամանակ թաքնվել, մինչև վերջանար դիակներ հափշտակելու այդ դժբախտ գործը, և այն ժամանակ… Ասենք դեռ վաղ է մտածել, թե ինչ կլինի այն ժամանակ: Հարկավոր է հոգալ այժմյան անելիքի մասին: Ընդամենը մի ժամ հետո Իլֆորդի ոստիկանատունը կսկսի անհանգստանալ իմ մասին, կսկսեն ինձ որոնել, ուստի և ամենից առաջ հարկավոր է թաքնվել: ես անցա մի շարք նեղ ու կեղտոտ փողոցներ և վերջապես մտա ուտելեղենի մի շատ խաղաղ խանութ, որտեղ ծախսեցի իմ շիլլինգի չորս պեննին: Խանութի տերը չորս պեննիով թույլ էր տալիս իր մոտ գիշերել և անկողին էլ էր տալիս, ուստի ես նրա թույլտվությամբ խանութում մնացի մինչև երեկո, ընթրիքին կերա մի բաժին արգանակ, որ արժեր մեկ պեննի, ապա բավական հարմար անկողնում պառկեցի քնելու:
Արթնացա մյուս օրը առավոտյան, իջա խանութ, նախաճաշի վրա ծախսեցի մնացած երեք պեննին և դուրս եկա փողոց: Ամբողջ օրը ես թափառում էի փողոցներում, ընտրելով ամենաաղքատ ու մութ անկյունները և երկյուղով խույս տալով ոստիկանների հանդիպելուց: Երեկոյան դեմ քաղցը ինձ հիշեցրեց, որ չեմ ճաշել և հավանորեն ընթրել էլ չեմ կարողանալու:
– Սպասելու և թաքնվելու կարիք չկա, – ասում էր ինձ քաղցը, – դու պետք է որևէ բան անես:
Բայց ի՞նչ անեի: Ուր էլ գնալու լինեմ՝ ավելի կվատացնեմ իմ դրությունը: Կվատացնե՞մ: Բայց մի՞թե կարելի է սրանից էլ վատացնել: Արդեն իմ դրությունն այնքան վատ է, որ հազիվ թե սրանից վատթարը լինի: Ամեն րոպե վախենալ, թե առաջին իսկ հանդիպած ոստիկանը կբռնի, և դեռ քաղցին էլ դիմանալ: Ո՛չ, դա անտանելի է: Եթե մի որևէ շուկայի մոտիկ լինեի, ապա շատ դեսուդեն չէի ընկնի: Եվ իսկապես, այս ի՞նչ բան է: Ամեն ինչ իմ դեմ է, խեղճ, անպաշտպան երեխայի դեմ: Եվ ինչ, դեռ պետք է դատողություններ անեմ, թե ո՞րն է ազնիվ և ո՞րը անազնիվ: Միայն պետք է մտածեմ, թե ինչպե՞ս ապրեմ, իսկ մնացածը իմ բանը չէ: Ես այն տեղն էի հասել, որ պատրաստ էի ուրիշների գրպաններից էլ բան գողանալ, եթե միայն կարողանայի: Բայց դա միշտ էլ ինձ առանձնապես սարսափելի էր թվում: Քովնթգարդենի խանութներից մրգեր գողանալը դժվար բան չէր: Միշտ էլ կարելի էր գտնել մի րոպե, երբ առևտրականը ուրիշ կողմ է նայում, կամ թե վազել այնպես արագ, որ նա քեզ չհասնի: Բայց ձեռքը խրել մի շքեղ հագնված պարոնի կամ տիկնոջ գրպանը բոլորովին ուրիշ գործ է, այստեղ հարկավոր է զարմանալի համարձակություն: Երբ ես Կամարների տակ էի ապրում, ինձ ցույց էին տվել շատ տղաների, որոնք գրպանահատությամբ էին զբաղվում, բայց նրանց արհեստը ինձ նույնքան դժվար էր թվում, որքան զանազան ձեռնածուների ու խեղկատակների արհեստը: Ինձ նույնիսկ թվում էր, թե գլուխկոնծի տալը և ծալովի դանակ կուլ տալը ավելի հեշտ է, քան մարդկանց գրպանից բան գողանալը:

 

Գլուխ 24. ԵՍ ՈՏՔ ԵՄ ԴՆՈՒՄ ՄԻ ՆՈՐ ՃԱՆԱՊԱՐՀ

Գլուխ 24. ԵՍ ՈՏՔ ԵՄ ԴՆՈՒՄ ՄԻ ՆՈՐ ՃԱՆԱՊԱՐՀ

Այս ամենի մասին խորհելով՝ ես մութ ու խուլ նեղ փողոցներից դուրս եկա լայն ու գեղեցիկ մի փողոց, որտեղ բոլոր խանութները պայծառ լուսավորված էին, իսկ մայթերով երթևեկում էին հարուստ, շքեղ հագնված բազմաթիվ մարդիկ: Իմ ուշադրությունը գրավեց գաղութային ապրանքների մի մեծ խանութ: Նրա հսկայական ապակեպատ ցուցափեղկերում շարված էին զանազան պտուղներ, թեյ, քաղցրավենիքներ և պահածոների ու թթուների բանկաներ: Բացի դրանից, այնտեղ կանգնած էին ճենապակուց և փայտից պատրաստված չինական արձանիկներ, որպիսիք առաջ ոչ մի տեղ չէի տեսել: Դրանք միայն ինձ չէին հետւսքրքրում. համարյա ոչ ոք չէր անցնում այդ խանութի մոտով, առանց մի հայացք գցելու նրանց վրա, իսկ ոմանք էլ նույնիսկ կանգ էին առնում, որպեսզի ավելի մոտիկից նայեն, այնպես որ ցուցափեղկի առաջ մի փոքրիկ բազմություն էր հավաքվել: Ես շտապելու կարիք չունեի, ուստի որոշեցի սպասել, մինչև որ ժողովուրդը ցրվի, և կարողանամ ավելի լավ դիտել այդ զարմանալի ֆիգուրները: Հենց ուղիղ այդ խանութի դիմաց, մայթի եզրին կար մի լապտերի սյուն: Ես հենվեցի այդ սյանը և սկսեցի սպասել: Խանութի առաջ հավաքվածների մեջ կար մի պառավ լեդի, այնքան գեր, որ նրան չնկատել չէր կարելի: Նա մենակ ավելի շատ տեղ էր գրավում, քան երկու սովորական մարդ: Նա ուզում էր ցուցափեղկի ցածի մասում ինչ-որ բան տեսնել և կռացել էր ու վիզը երկարացրել: Աչքս չհեռացնելով հաստամարմին լեդիից և չհասկանալով, թե այդքան ուշադիր ի՞նչ է դիտում, ես նկատեցի մի տղայի, որ ինձանից մի քիչ մեծ կլիներ: Նա բոլորովին մոտեցավ լեդիին և ընդօրինակեց նրա բոլոր շարժումները:
Նա ձեռքը քսեց լեդիի մետաքսե շորին, հետո արագորեն ձեռքը ետ քաշեց, այդ րոպեին գազի լապտերի լույսն ընկավ նրա մատների վրա, և ես տեսա, որ ձեռքին բռնած ունի մի քսակ, որի մետաքսե օղակի միջով փայլփլում է արծաթե դրամների մի կույտ: Հետո տղան քսակը արագությամբ պահեց գրպանում, դուրս եկավ ամբոխի միջից և առանց նկատվելու անհետացավ խավարի մեջ: Հաստամարմին լեդին էլի մի քանի վայրկյան կանգնեց լուսամուտի առաջ և ապա ուրախ ժպտալով ու գլուխն օրորելով առաջ գնաց, երևի նա մտածում էր ծիծաղաշարժ չինացիների մասին:
Ի՜նչ երջանկություն այդ տղայի համար: Ի՜նչ հիանալի մետաքսե քսակ էր՝ դրամներով լեփ-լեցուն: Ես և՛ կոշիկներս, և՛ գուլպաներս ծախեցի մեկ շիլլինգի և մի կտոր հացի, իսկ նա մի րոպեում ամենաքիչը 12 շիլլինգ ճանկեց: Ի՜նչ հանդուգն գող է: Ի՜նչ բախտավորն է: Իսկ ի՞նչ կլիներ, եթե այդ քսակը իմ ձեռքն ընկներ: Այս մտքերը իրար հետևից անցան իմ գլխով, իսկ դրանց հետևից ուրիշ մտքեր, որ ես ակամա նայեցի շուրջս, կարծես վախենալով, թե որևէ մեկը կլսի իմ մտքերը։ «Ի՜նչ հեշտ բան է դա: Մինչև դու կանգնել ու դողում էիր, կարելի էր երեք անգամ անել այդ բանը: Դու պարզապես համարձակություն չունես»: Հա, բան ասացիր, – պատասխանում էի ինքս ինձ, – իհարկե հեշտ գործ է, եթե պատահի այդպիսի հաստամարմին պառավ՝ կիսաբաց գրպանը մետաքսե հագուստի վրա: Դա բոլորի համար էլ հեշտ կլինի, ես ինքս էլ երևի կկարողանայի անել: Բայց բանն էլ այն է, թե էլի երբ կպատահի մի այդպիսի հարմար դեպք:
Եվ ահա լապտերի սյան մոտ կանգնած հարմար «դեպքի» էի սպասում:
Շատ էլ երկար չսպասեցի: Այն «բախտը», որ ինձ օգնեց Քովնթգարդենի շուկայում իմ կատարած առաջին սխրագործության ժամանակ, այստեղ էլ չլքեց ինձ: Դեռ հինգ րոպե էլ չէի կանգնել, մեկ էլ տեսա խանութից դուրս եկավ մի տիկին, ճիշտ է՝ ոչ հաստամարմին և ոչ պառավ, բայց մետաքսե հագուստով և լեփ-լեցուն քսակով: Խանութից դուրս գալիս նա այդ քսակը ձեռքին բռնած ուներ և կարծես հաշվում էր նրա միջի փողը: Հետո քսակը չխկոցով փակեց և դրեց իր մետաքսե շորի գրպանը:
«Այ, եթե սա լուսամուտին մոտենար», – անցավ մտքովս:
Եվ իսկապես, նա խառնվեց չինացիներով հետաքրքրվող ամբոխին: Ես էլ նրա հետևից մոտեցա ամբոխին և աշխատում էի ամեն ինչ անել այնպես, ինչպես այն տղան արեց: Ես ձևացրի, թե ուշադիր դիտում եմ չինացիներին, մինչդեռ ձեռքս զգուշությամբ մետաքսե շորի ծալքերի վրայով սահում էր դեպի գրպանը: Մի րոպե անց իմ մատները դիպան քսակի նուրբ, մետաքսե ցանցին, և ահա արդեն իմ ձեռքում էր: Ճանկելով իմ ավարը սկսեցի փախչել: Վազում էի երկար, առանց կանգ առնելու և հևասպառ, մինչև որ հասա մի խուլ ու մութ նրբափողոց: Վերջապես այդտեղ կանգ առա և սիրտ արի իմ ավարին նայել: Գրպանիցս հանեցի քսակը, փողերը դուրս թափեցի և սկսեցի հաշվել դերձակի մոտի լապտերի լույսի տակ: Պարզվեց, որ ես ունեմ երկու կիսակրոն, կես ոսկի, երեք շիլլինգ և չորս պեննի, ընդհամենը տասնութ շիլլինգ և չորս պեննի։
Կյանքումս երբեք այդքան փող չէի ունեցել, նույնիսկ դրա մի քառորդը չէի ունեցել:
Ուղղակի չգիտեի, թե ինչ անեմ, այսինքն՝ չգիտեի, թե ինչ գնեմ ուտելու համար և որտեղ գնեմ:
Վերջապես հասա ուտելեղենի խանութին և չորս պեննի ծախսելով ընթրեցի:
Ամբողջ երեկոյի ընթացքում կամ ուտում էի, կամ մտածում էի, թե ինչ ուտեմ: Մի հինգ անգամ մտա ճաշարան և երկու պեննիի նրբերշիկ կերա, հետո կերա մի կտոր հաց՝ արհեստական մեղրով, և վերջիվերջո մի պեննիով ինձ համար շոկոլադ գնեցի:
Վերջում, երբ պատրաստվում Էի գիշերել և սկսեցի իմ դրամը հաշվել, պարզվեց, որ այնքան Էլ շատ չեմ ծախսել: Ինձ համար գնեցի մի զույգ ամուր կոշիկ, և դեռ էլի մնաց երեք շիլլինգ ու վեց պեննի, չհաշված կես ոսկին, որ խրել էի բաճկոնիս աստառի տակ և գնդասեղով ամրացրել:
Եվ ահա ես դարձա իսկական գող: Ասենք՝ սկզբում հաստատ որոշել էի այլևս չկրկնել այսօրվա հանցագործությունը: Իհարկե եղածը եղած էր, բայց բացի ինձանից ուրիշ ոչ ոք չգիտեր դրա մասին և երբեք էլ չի իմանա: Ես առավոտվանից կսկսեմ մտածել, թե ինչ գործով զբաղվեմ: Երբ մարդու գրպանում տասներեք շիլլինգ և վեց պեննի կա, նա ազնիվ ապրուստի հազար միջոց կարող Է գտնել, բայց ի ամոթ ինձ, պետք Է խոստովանեմ, որ ոչ մի միջոց չգտա:
Ճաշից հետո գնացի Փեթիքոթ-Լեյնում զբոսնելու և այնտեղ կանգ առա մի խանութի առաջ: Ցուցափեղկում կախված Էր մի դեղին մետաքսե թաշկինակ, որի վրա թռչնակի կապույտ աչքեր էին նկարված: Ճիշտ այդպիսի թաշկինակ էր կրում հայրս իր վզին: Ես մտա խանութ և այդ թաշկինակը գնեցի երեք շիլլինգ վեց պեննիով: Դատողությունս ինձ ասում էր, որ հիմարություն եմ անում, բայց ինձ մխիթարում Էի այն մտքով, թե թաշկինակը գնել եմ հորս հիշատակի համար: Այդ բանը տան հուշեր արթնացրեց իմ մեջ, ես տխրեցի և մի թաս գարեջուր խմեցի, որպեսզի մի քիչ ուրախանամ: Չգիտեմ այդ գարեջուրն էր շատ թունդ, թե անսովոր լինելուս պատճառով խիստ ազդեց ինձ վրա, այնուամենայնիվ, այնպիսի գրգռված վիճակի հասա, որ հազիվ էի կարողանում ինձ զսպել: Ես բոլորովին դադարեցի վախենալ իմ թշնամիներից և պատրաստ էի դեմ առ դեմ հանդիպելու նրանց, նույնիսկ՝ միստր Բելչերին, իհարկե, եթե ձեռքին չլիներ երկփողանի հրացանը: Այդ րոպեին ես անցնում էի մի փոքրիկ զինավաճառի խանութի մոտով, մտքովս անցավ, թե ինձ պես մարդը, որին հալածում է ամբողջ աշխարհը, անպայման պետք է զինված լինի: Ես մտա խանութ և երկու շիլլինգ երեք պեննիով գնեցի արտաքուստ զարհուրելի մի հին ատրճանակ: Երեկոյան մտածեցի, որ այդ զենքը շալվարի գրպանում պահելը խիստ անհարմար է, ուստի տարա, նույն խանութում վաճառեցի մի շիլլինգ չորս պեննիով: Այսպիսով թանկ գնով ձեռք բերած իմ տասնութ շիլլինգ և չորս պեննին ծախսվեց մանրուքների վրա: Թռչնակներով զարդարված գեղեցիկ մետաքսե թաշկինակը վաճառեցի տասնութ պեննիով, և երեք օր հետո փողոցի մեջտեղը կանգնած էի նույնքան աղքատ, ինչպես եղել էի այն րոպեին, երբ մրգեղենի խանութի դիմացի լապտերի սյանը հենված դիտում էի հաստամարմին լեդիին: Եվ ահա…
Ասենք, հեշտ է հասկանալ, թե ինչպես ընթացավ իմ կյանքը: Դժվարը միայն առաջին քայլն է. այդ քայլն անելուց հետո ես այլևս կանգ չառա: Աշխատում էի ինքս ինձ համոզել, թե անբախտ եմ, բոլորի կողմից լքված մի երեխա, որ բոլորը հալածում ու ատում են ինձ, որ ես ակամայից պետք է անազնիվ լինեմ, որպեսզի քաղցից չմեռնեմ: Երկրորդ գողության ժամանակ ես արդեն ափսոսում էի, որ քսակում գտնվեց ընդամենը չորս շիլլինգ, իսկ երրորդի ժամանակ ինքս էլ չեմ հիշում, թե ինչ էի զգում, որովհետև շուտով դրան հաջորդեց չորրորդը, հինգերորդը և այսպես շարունակ:
Ասենք, ես գրպանահատի աշխատանքով երկար չզբաղվեցի, երկու ամսից ոչ ավելի: Թե այդ ժամանակամիջոցում որքան փող գողանալ հաջողվեց ինձ՝ չեմ հիշում: Գիտեմ միայն, որ ես այնքան էի հարստացել, որ Միլֆորդի ոստիկանատան տված հին շորերի փոխարեն կարող էի ինձ համար շատ կանոնավոր շոր գնել: Ես այլևս ուտելեղենի խանութում չէի գիշերում, այլ տեղավորվեցի Ուենթֆորտ փողոցում:

Գլուխ 25. ԵՍ ԾԱՆՈԹԱՆՈՒՄ ԵՄ ՋՈՐՋ ՀԱՊԿԻՆՍԻ ՀԵՏ

Գլուխ 25. ԵՍ ԾԱՆՈԹԱՆՈՒՄ ԵՄ ՋՈՐՋ ՀԱՊԿԻՆՍԻ ՀԵՏ

Հուլիսյան մի երեկո անցնում էի Չիփսայդով: Քանի որ այժմ ես կարգին հագուստ ունեի, համարձակ կերպով երևում էի մեծ ու հարուստ փողոցներում: Զբոսանքի դուրս եկած անհոգ երեխայի տեսքով շուրջս նայելով, նկատեցի մի ջենտլմենի, որ ուշի-ուշով ինչ-որ բան էր դիտում գուլպաների խանութում: Դա այն ջենտլմեններից էր, որոնցից գրպանահատները լավ հունձ են անում: Նա այնքան հաստամարմին էր, որ երբ կռանում էր, սերթուկի փեշերը խիստ փքվում էին, և գրպանը բացվում էր շատ հրապուրիչ ձևով: Այդպիսի հարմար դեպքը բաց թողնել չէր կարելի: Ես նրա գրպանը շոշափեցի, այնտեղ քառանկյունի մի պինդ բան կար: Ձեռքս մտցրեցի և մի վայրկյան չանցած՝ դուրս քաշեցի մի գեղեցիկ կաշվե դրամապանակ: Մինչև այժմ ինձ հաջողվել էր դուրս քաշել քսակներ, պարզապես ծալված ու գրպանը դրած դրամ, թղթի մեջ փաթաթված փող, բայց ոչ մի անգամ ձեռքս դրամապանակ չէր ընկել: Ցնծությունից դողալով ես շտապ շուռ եկա հարևան փողոցը, զգուշությամբ քսակը բաց արի և լապտերի լույսի տակ տեսա, որ մեջը մի քանի հատ ծալված բանկային արժեթղթեր կան և մի կույտ ոսկեդրամ: Դա ինձ այնպես շշմեցրեց, որ մի հինգ վայրկյան մնացի անշարժ կանգնած՝ դրամապանակը բաճկոնիս փեշով ծածկած և չիմանալով, թե հիմա ինչ անեմ: Հանկարծ մի ձեռք իջավ իմ ուսին:
– Չմտածես փախչել, – ասաց մի մարդ, որ, կարծես, գետնի տակից բուսավ. – իմ ձեռքից փախչել չես կարող:
Ես պատրաստ էի երդվել, որ Չիփսայդից ինձ ոչ ոք չէր հետևել: Այս անծանոթի երևալը որոտի պես շշմեցրեց ինձ: Ես թղթապանակը արագ գցեցի ջրհորդանի մեջ և շուռ եկա լիովին համոզված, որ ինձ բռնել է կամ ոստիկանը, կամ թե իմ կողոպտած ջենտլմենը: Բայց սխալվել էի իմ օձիքից բռնել էր շատ շքեղ հագնված մի պարոն՝ մի մեծ մատանի մատին: Նա բարձրացրեց իմ ցած նետած թղթապանակը և հանգիստ դրեց գրպանը, կարծես իր սեփականությունը լիներ:
– Ճիշտ են ասում, թե հիմարների բախտը բերում է, – ասաց նա շարունակելով բռնել իմ օձիքը և ինձ իր հետևից քաշելով դեպի մութ փողոցը:
– Լսեցեք, պարոն, – խոսեցի ես ողբագին ձայնով վախից ինքս ինձ կորցրած, – ախր ես այդ գտել եմ: Միայն թե ինձ պետք էլ չէ, վերցրեք ձեզ, եթե ուզում եք, կամ գուցե դո՞ւք եք կորցրել…
– Գտել ես, իհարկե գտել ես, – քմծիծաղ տալով խոսեց անծանոթը: – Դե մի՞թե վաստակել ես: Իսկ դու ո՞ւմ համար ես աշխատում, – հանկարծ հարցրեց նա կտրուկ ձայնով, երբ արդեն անցել էինք փողոցի կեսը:
«Սա երևի ինձ որևէ ազնիվ արհեստավորի տեղ է դնում», – անցավ մտքովս:
– Ես աշխատում եմ, – ասացի բեկբեկուն ձայնով, – մի տուփագործի մոտ, Հուայտ-Չեպելի մոտերքը:
– Ի՛նչ ես ստում, – հանկարծ բարկացած գոռաց անծանոթը: -Ասա իսկույն ճշմարիտը: Դու Սիմոնդսի՞, թե՞ Թոմ Մարտինսի մոտ ես ապրում:
– Ես ոչ մի Սիմոնդս ու Մարտինս չեմ ճանաչում, – գոչեցի ես մի փոքր սիրտ առած: – Բաց թողեք ինձ, ձեզ վերցնեք դրամապանակը, միայն թե ինձ հանգիստ թողեք:
– Ես քո վիզը կոլորեմ, եթե չպատասխանես, – ահեղ ձայնով ասաց անծանոթը: – Ասա իսկույն, ո՞ւմ համար ես աշխատում:
– Ոչ ոքի. ինքս ինձ համար եմ աշխատում:
Անծանոթը բաճկոնիս օձիքը բաց թողեց և մի քանի րոպե նայեց ուղիղ աչքերիս մեջ:
– Լսիր, տղա, – ասաց նա թեքվելով դեպի ինձ և խոսելով համարյա շշուկով, – մի կարծիր, թե ինձ կարելի է խաբել: Ասա ճշմարիտը: Եթե դու տեր ունես, մեծ դժբախտություն չէ: Եթե չունես, ասա ինձ, և գուցե քեզ օգնություն ցույց տամ:
– Իսկ դուք ոստիկան չե՞ք, գաղտնի ոստիկան, – հարցրի ես:
– Ես՝ ոստիկա՜ն, – գոչեց անծանոթը և բարձր քրքջաց: – Այ դու միամիտ տղա: Եվ այդպիսի խելքով գողություն ես սկսել: Դու վաղո՞ւց ես զբաղվում այդ գործով:
– Երկու ամիս է:
– Եվ ոչ մի անգամ չե՞ս բռնվել:
– Ոչ մի անգամ:
– Զարմանալի բախտ է: Այդպիսի պարզամիտ տղան հենց առաջին անգամը պիտի բռնվեր: Հարկավոր է քեզ բռի մեջ առնել: Գնանք ինձ հետ:
Նրա ձայնից երևում էր, որ մտադիր էր ինձ իր բուռն առնել: Այդ ինձ ամենևին էլ հաճելի չէր թվում: Նրանից ես պակաս չէի վախենում, քան ոստիկանից:
– Շնորհակալ եմ, սըր, – ասացի – ես չեմ ուզում, որ ինձ բռի մեջ առնեն:
– Չե՞ս ուզում, – դաժանորեն գոչեց նա: – Ում ի՞նչ գործն է, թե դու ինչ ես ուզում կամ ինչ չես ուզում: Մինչև այժմ դու տեր չես ունեցել, հիմա կունենաս: Եկ իմ ետևից, երբ տուն հասնենք, ես քեզ հետ կխոսեմ:
Նա դուրս եկավ Պոուլտրի փողոցը, հետո շուռ եկավ մի նեղ փողոց, ապա երկրորդը, երրորդը, մինչև որ հասանք Քեթ փողոցը: Նա ինձ չէր բռնել, բայց ես հետևում էի նրան, և նույնիսկ մտքովս չէր անցնում փախչել, այնպիսի սարսափ էր ազդել իր վճռական ու ահավոր վարվեցողությամբ:
Երբ հասանք Քեթ փողոցի կեսը, նա մի դուռ բախեց, և դուռը բաց արեց շքեղ հագնված մի ջահել կին:
– Այսպես վաղ չէի սպասում քեզ, Ջորջ, – ասաց նա փաղաքշաբար համբուրելով անծանոթին:
– Ես մի նոր բնակիչ եմ բերել, Սյուքի, – պատասխանեց նա ցույց տալով ինձ:
Ըստ երևույթին այդ նրան դուր չեկավ:
– Մի՞թե քեզ դեռ չեն ձանձրացրել այդ բնակիչները, – դժգոհ ձայնով ասաց նա: – Երևի սա էլ այն մյուսից շատ չի ապրի մեզ մոտ:
– Իհարկե, եթե փորձի գլխիս որևէ օյին խաղալ: Իսկ թեյը պատրա՞ստ է:
– Պատրաստ է, եկ:
Մենք մտանք շատ լավ կահավորված մի սենյակ: Բուխարու մոտի սեղանին դրված էր թեյի սպասքը: Ջորջն ընկավ բազմոցի վրա և լուռ պառկեց՝ ձեռքերը դնելով գլխի տակ: Երիտասարդ կինը բերեց լեցուն թեյամանը և մի սկուտեղ ձվածեղ խոզապուխտով սարքած: Առաջվա պես նա ինձ նայում էր անբարյացակամ:
– Ոտքի տակ մի ընկեք, եթե չեք ուզում, որ ձեզ խաշեն, – բարկացած ասաց նա թեյամանը ձեռքին անցնելով իմ կողքով:
– Դու թեյ խմելո՞ւ ես, – հարցրեց նրան Ջորջը:
– Ոչ, ես արդեն խմել եմ:
– Դե ուրեմն գրողի ծոցը գնա, – կոպիտ ձայնով ասաց նա:
Կինը դուրս եկավ սենյակից՝ բարկացած շրխկացնելով դուռը:
– Իսկ դու, – դիմեց ինձ Ջորջը, – թեյ ուզո՞ւմ ես:
– Ոչ, շնորհակալ եմ, սըր:
– Դե, միևնույն է. ես կխմեմ և կխոսեմ, իսկ դու նստիր և լսիր: Որտեղացի՞ ես:
Այս հարցն անսպասելի էր ինձ համար: Ինչպես ասեմ նրան, թե որտեղացի եմ: Ասեմ՝ Կլերկենուելի՞ց, Բեմբերուելի՞ց, թե՞ Ուենթֆորդի փողոցից: Ջորջը նկատեց իմ շփոթությունը:
– Թե որ չես ուզում՝ մի ասի, – ասաց նա, – ինձ համար միևնույն է: Ես միայն ուզում եմ իմանալ, թե իսկական տուն ունե՞ս: Հայր և մայր ունե՞ս:
– Ես փախել եմ տնից, այլևս այնտեղ չեմ վերադառնա:
– Ինչո՞ւ:
– Որովհետև ինձ ծեծելով կսպանեն:
– Ա, այ թե ինչ: Դե, հիանալի է: Կարիք էլ չկա որ գնաս: Դու այստեղ կապրես:
– Այստե՞ղ:
– Այո: Ես քեզ վերցնում եմ ինձ մոտ՝ սովորելու: Քեզ բնակարան կտամ, սնունդ կտամ, իսկ դու պետք է աշխատես ինձ համար:
– Բայց ի՞նչ պիտի անեմ:
– Հենց այն ինչ անում ես երկու ամիս, և ինչի վրա բռնեցի քեզ այսօր: Չի կարելի ասել, թե շատ վարպետորեն արեցիր, բայց դու ինձ դուր եկար, եթե քեզ մի քիչ սովորեցնեն, քեզանից բան դուրս կգա: Մինչև այժմ բախտդ բանել Է, բայց միայն բախտի վրա հույս դնել չի կարելի, հարկավոր Է մի քիչ արվեստ ձեռք բերել: Դու իհարկե ինձ չես ճանաչում, բայց որ ոստիկանին կուզես հարցրու ով Է Ջորջ Հապկինսը, և ամեն մեկն էլ քեզ կասի. «Այ, դա գողերի հայտնի դաստիրակն է, ինչպե՞ս կարելի է չճանաչել նրան»: Եվ ահա ես ուզում եմ զբաղվել քո դաստիարակությամբ:
– Շնորհակալ եմ, սըր, – ասացի ես՝ զգալով, որ պետք է մի որևէ բան ասեմ, – դուք շատ բարի եք, եթե ուզում եք օգնել ինձ:
– Օգնել քե՞զ: Ես ուզում եմ քեզ երջանիկ դարձնել: Հարյուրավոր փողոցային տղաներ կնախանձեին քեզ: Եթե մնաս ինձ մոտ, մի ամսից հետո ինքդ կամաչես հիշելով, թե այսօրվա գործն ինչ անշնորհք կատարեցիր: – Նա ձեռքով ցույց տվեց իր գրպանը, որտեղ դեռ գտնվում էր իմ գողացած թղթապանակը:
– Անունդ ի՞նչ է:
– Ջիմ Սմիթ… – Ես վախեցա իմ իսկական անունը ասել և ուզեցի ասել այն, ինչ տվել էին ինձ Մոուլդին և Ռիփսթոնը, բայց հենց առաջին վանկի վրա կանգնեցի:
– Ջիմ Սմիթ, – վրա բերեց իմ նոր տերը: – Հիանալի: Դե ճիշտն ասա, Ջիմ. չնայած քո բախտին, ամեն անգամ հաջողակ չէիր լինում, այնպես չէ՞։ Մի օր շատ էր լինում, մի օր՝ քիչ: Միշտ չէ, որ գրպանումդ զնգում էին կեսկրոնանոցները, չէ՞:
– Այո, շիլլինգներ էլ միշտ չէին լինում, – պատասխանեցի ես: – Որտեղի՞ց: Երբեմն շատ էր լինում, երբեմն էլ ոչինչ ձեռք չէր ընկնում:
– Դե հայտնի բան է: Ուրեմն լսիր, թե ինչ եմ ուզում դարձնել քեզ: Ես քեզ կսովորեցնեմ մեր արվեստը, կկերակրեմ քեզ ուզածիդ չափ, կհագցնեմ պարոնի պես, փող կտամ քեզ քո հաճույքների համար: Այդպես լավ կլինի:
– Պարզ է, նույնիսկ շատ լավ, – պատասխանեցի ես՝ զգալով, թե ինչպես չքանում է իմ զզվանքը միստր Հապկինսի նկատմամբ: – Իսկ այդ ամենի դիմաց ի՞նչ պետք է անեմ ես:
– Դու պետք է բերես ինձ տաս այն ամենը, ինչ որ ձեռքդ կընկնի:
– Լավ, դրան համաձայն եմ, – ասացի ես, հազիվ թաքցնելով իմ գոհունակությունը և վախենալով, թե նա իր միտքը կփոխի:
– Հիանալի։ Դա գործի մի կողմն է: Բայց ահա և մյուս կողմը. Դու լսեցի՞ր թե քո մասին ինչ ասաց միսիս Հապկինսը, երբ մենք ներս մտանք:
– Որ ես նախորդ բնակչից ավելի երկար չեմ ապրի:
– Այո: Գիտե՞ս ինչ. այդ նախկին բնակիչը քեզանից մի երկու տարով մեծ և զարմանալի ճարպիկ տղա էր: Հիմա նա բանտ է ընկել երեք ամսով: Եվ ի՞նչ ես կարծում, այնտեղ լա՞վ է նրա համար:
– Ինչպե՞ս կարող է լավ լինել բանտում նստելը: Իսկ ինչի՞ համար է ընկել:
– Որովհետև խաբեբա էր և ուզում էր ինձ խաբել: Ինձ մոտ երկար չեն ապրում այն տղաները, ովքեր մտածում են խաբել: Ով որ ինձ հետ ազնվաբար է վարվում, նրա նկատմամբ ես հարազատ հորից էլ բարի եմ: Եթե այդպիսի տղային մի փորձանք պատահի, ես ոչինչ չեմ խնայի, կազատեմ նրան: Իսկ եթե մեկը փորձի խաբել, ես նրա կատաղի թշնամին եմ: Եթե նա ինքը բանտ չընկնի, ինքս կաշխատեմ բանտ խցկել նրան: Հասկանո՞ւմ ես:
– Ինչպե՜ս չէ: Այդ ամենը շատ հասկանալի է:
– Դե ուրեմն՝ հիանալի: Այժմ մենք այլևս ոչինչ չունենք խոսելու: Եթե ուզում ես, կարող ես գնալ զբոսնելու կամ կարող ես թատրոն գնալ: Փող ունե՞ս:
– Չորս պեննի ունեմ, սըր:
– Ես ևս մի քիչ մանր դրամ ունեմ: Ահա քեզ երեք շիլլինգ և վեց պեննի: Մենք շատ շռայլություն չենք անի, մինչև տեսնենք ինչպես կընթանան մեր գործերը: Ցտեսություն: Կգաս ժամը տասնմեկից ոչ ուշ:

 

Գլուխ 26. ԵՍ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԵՄ ՀԻՆ ԸՆԿԵՐՈՋՍ

Գլուխ 26. ԵՍ ՀԱՆԴԻՊՈՒՄ ԵՄ ՀԻՆ ԸՆԿԵՐՈՋՍ

Միստր Հապկինսը իմ հետևից տան դուռը փակեց և ինձ ազատություն տվեց գնալու ուզածս տեղը: Կյանքումս երբեք ինձ այդպիսի տարօրինակ դրության մեջ չէի զգացել:
Ի՞նչ մարդ էր այդ Հապկինսը: Նա, իհարկե, կատակ չէր անում, թե չէ ինձ չէր ցույց տա իր այդ բնակարանը, փող չէր տա, անկեղծ չէր լինի հետս: Նա ինձ կերակրելու է, հագցնելու, իմ բավականության համար փող է տալու, և այդ ամենը ինչի՞ համար: Նրա համար, որ ես շարունակեմ զբաղվել նրանով, ինչով ահա երկու ամիս արդեն զբաղվում եմ, և այն էլ՝ շատ ավելի հանգիստ, նա խոստացավ անհաջողության դեպքում փրկել ինձ: Պայմանը, իհարկե, բոլոր կողմերից էլ ձեռնտու էր ինձ համար: Ես կապրեմ նրա մոտ, քանի դեռ լավ կզգամ, իսկ երբ նկատեմ, որ նա ինձ հետ վատ է վարվում՝ կթողնեմ ու կփախչեմ: Ի՜նչ զարմանալի հիմար մարդ է այդ միստր Հապկինսը: Քիչ էր մնում բարձրաձայն հռհռայի փողոցում, մտածելով իմ նոր տիրոջ հիմար, անհաշվենկատ վարմունքի մասին:
Բայց հիմա ո՞ւր գնամ: Նա ասաց՝ թատրոն: Շատ լավ. կգնամ Շորդիչի թատրոնը, որտեղ այնքան հաճախ էի լինում իմ սիրելի ընկերների հետ, և ինձ համար տեղ կվերցնեմ օթյակում: Հիմա ժլատություն անելու կարիք չկա: Գնեցի մի զույգ նրբերշիկ, հինգ նարինջ, խմեցի մի թաս գարեջուր և ճանապարհ ընկա դեպի թատրոն:
Մուտքի մոտ արդեն ժողովուրդ էր հավաքվել: Ես գիտեի, որ այդ օրը նոր պիես է բեմադրվում, իմ սիրելի դերասանի բենեֆիսն էր, դրա համար էլ այդքան շատ ժողովուրդ էր հավաքվել: Ես ընկա բազմու-թյան մեջ, ինձ սեղմում ու հրմշտում էին բոլոր կողմերից: Առանձնապես մի տղա արմունկները գործի էր դրել այնպիսի եռանդով, որ բոլորովին ճզմում էր իմ գրպանի նրբերշիկը: Ես թեթևակի հրեցի նրան և խնդրեցի չճզմել նրբերշիկները:
– Մեծ բան է քո նրբերշիկը, – պատասխանեց նա: – Ինչո՞ւ տանը չես կերել:
Տղան կանգնած էր իմ առջև և այս խոսքերն ասելիս երեսն իմ կողմը չդարձրեց, բայց ես ձայնից իսկույն ճանաչեցի նրան:
– Ռիփսթոն, մի՞թե դու ես, – գոչեցի ես:
– Սմիթֆիլդ: Այ քեզ հանդիպում, – գոչեց իմ հին ընկերը:
Ուշադրություն չդարձնելով հարևանների դժգոհությանը՝ նա շուռ եկավ իմ կողմը և ձեռքը մեկնեց ինձ: Այս շարժումը մեզ ետ մղեց թատրոնի դռնից: Մեզ այնպես էին ճզմում ու հրմշտում, որ մենք աշ-խատում էինք շուտ դուրս գալ ամբոխի միջից: Մուտքի մոտ կախված մեծ լամպի լույսի տակ մենք նայեցինք իրար:
– Այ քեզ զարմանալի հանդիպում, – գոչեց Ռիփսթոնը: Ուրախությունից նա քիչ մնաց ինձ պիտի խեղդեր իր գրկում: – Իսկ ես կարծում էի, թե դու վաղուց արդեն մեռել ես, այնինչ մեծացել ես կես գլխով և ինչպիսի պճնամոլն ես դարձել: Երևի քո գործը շատ հաջող Է եղել այն ժամանակից հետո, երբ մենք ապրում էինք Կամարների տակ, հա՞:
Ես ամենևին էլ պճնամոլ չէի, բայց իմ հագուստը կարգին էր: Իհարկե այդ հագուստը շքեղ կարող էր երևալ նրա համեմատությամբ, որ հագնում էի, երբ հիվանդացա տենդախտով: Բայց Ռիփսթոնին արդեն ոչ ոք պճնամոլ անվանել չէր կարող, նրա բաճկոնն ու անդրավարտիքը միևնույն կտորից էին և խիստ կեղտոտված: Նրա դեմքն էլ այնքան մաքուր չէր: Բայց ինձ առանձնապես զարմացրին նրա ձեռքերը: Այդ ձեռքերը կեղտոտ էին ամեն անգամվա պես և բացի դրանից ծածկված էին կոշտուկներով, մի բան, որ երբեք չէի տեսել նրա ձեռքերի վրա: Երբ այդ կոշտուկոտ ձեռքերը փաթաթվեցին իմ շքեղ սև բաճկոնի օձիքի շուրջը, ես մի տեսակ շփոթմունք զգացի:
– Այդ ի՞նչ է, Սմիթ, – հարցրեց Ռիփսթոնը, նկատելով իմ շփոթմունքը: – Մի՞թե ուրախ չես, որ հանդիպեցինք: Ա՜, հասկանում եմ, – գոչեց նա մի քանի վայրկյան աչքերը հառելով ինձ վրա։ – Դու, երևի, ազնիվ տղա ես դարձել, Սմիթ, և չես ուզում ծանոթություն տալ ինձ: Ախր դու չգիտես, ես էլ եմ փոխվել, Սմիթ:
Այս հայտարարությունը ոչ միայն ինձ չհանգստացրեց, այլ, ընդհակառակը, ստիպեց ափսոսալ, որ հանդիպեցի հին ընկերոջը:
– Այսինքն՝ ինչպե՞ս ես փոխվել, ինչո՞վ ես փոխվել, Ռիփսթոն,- հարցրի ես:
– Ախր գիտե՞ս, այդ բոլոր հիմարություններից ես ձեռք եմ քաշել. Ի՜նչ կյանք էր որ. շարունակ թաքնվել անկյուններում, վախենալ ամեն մի պահակից, ամեն մի առևտրական կնոջից: Ես հանդիպեցի ֆաբրիկայում աշխատող մի տղայի: Նա ինձ համոզեց և օգնեց, որ ընդունվեմ Բեկկերի ֆաբրիկա, որ Սփիթալֆիլդում է գտնվում: Իհարկե հեշտ չէ, բայց գոնե թաքնվելու կարիք չկա: Շաբաթական տասնութ պեննի եմ ստանում: Եվ ապրում եմ բանվորական հանրակացարանում: Գլխավորն այն է, որ ընկերներս լավն են:
– Իսկ ինչպե՞ս է Մոուլդին, – հարցրի ես, գաղտնի հույսով, թե գուցե գոնե Մոուլդին դարձած լինի գրպանահատ:
– Մոուլդին մեռավ, – կարճ պատասխանեց Ռիփսթոնը:
– Մեռա՞վ:
– Այո, նա ձմեռը մեռավ: Շուտ, գնանք ներս, թե չէ վերնասրահում տեղ չենք գտնի:
Ես ասացի, որ օթյակ եմ գնում, և Ռիփսթոնին էլ համոզեցի ինձ հետ գալ, ասելով, որ կարող եմ նրա տեղի համար էլ վճարել, որովհետև իմ գրպանում մեկ շիլլինգից ավելի փող կա:
– Մի տես, ինչ հարուստն է, – ասաց Ռիփսթոնը: – Երևի քո տեղը իմից լավն է: Դու երևի կտորեղենի խանութում ես ծառայում:
– Այդպես էլ կա, ճիշտ գուշակեցիր, – պատասխանեցի ես ուրախանալով, որ նա ինքը զբաղմունք մտածեց ինձ համար:
– Եվ դու երևի հեշտությամբ ես փող կուտակել, իսկ այսօր մտածել ես քեզ քեֆ անել, – հարցրեց Ռիփսթոնը:
– Դու միշտ էլ ճիշտ ես գուշակում, – ասացի ես՝ խուսափելով ուղղակի պատասխանից: – Բայց գնանք, թե չէ օթյակներում էլ տեղ չենք գտնի:
Մենք շատ հարմար տեղավորվեցինք մի օթյակում, որտեղ բացի մեզանից ընդամենը երեք մարդ կար: Ես Ռիփսթոնին հյուրասիրեցի նրբերշիկով ու նարինջով, և երբ ուտում էր, հարցրի, թե ի՞նչ պատահեց Մոուլդիին:
– Նրան դժբախտություն պատահեց, նա ընկավ այն մարագի տանիքից, որ գտնվում էր գետի ափին, հիշո՞ւմ ես:
– Հիշում եմ, ինչպես չէ:
– Ա՛յ, հենց այդ մարագի, – շարունակեց Ռիփսթոնը, թեքվելով դեպի ինձ և խոսելով համարյա թե շշուկով: – Այն էլ հիշում ես, որ երբ դու տենդախտով հիվանդացար, մեր գործերը վատ էին: Քեզանից հետո գործերն ավելի վատացան: Այն ֆուրգոնը, որի մեջ մենք գիշերները քնում էինք, դադարեց գալ Կամարների տակ, իսկ մյուսների մեջ մեզ չէին վերցնում: Բոլորը վախենում էին, թե մենք քեզանից տենդախտով վարակված կլինենք: Ստիպված եղանք քնել ցեխոտ մերկ քարերի վրա: Փողոցում նույնպես մեր գործը չէր հաջողվում: Մանրավաճառները և առևտըականները մեզ վռնդում էին, ոստիկանները հետևում, ոչ մի աշխատանք չկար, իսկ առաջվա պես մի որևէ բան թռցնելու մասին մի էլ մտածիր: Դրան ավելացավ վատ եղանակը, այն էլ այնպես վատ, որ ուղղակի անտանելի: էլ չգիտեմ, թե մենք ինչպես ապրեցինք երկու ամիս, մինչև Ծննդյան տոները: Տոնի առթիվ, պարզ է, որ ամեն ոք մի որևէ լավ բան է սպասում, իսկ մենք ոչինչ չունեինք սպասելու: Մոուլդին բոլորովին վհատվել էր: Ոտքերն ու ձեռքերը ցրտահարվեցին, նստել ու տնքում էր, ուղղակի անտանելի էր: Մեզ մոտ Կամարների տակ Ծնունդն ուրախ են տոնում: Ամեն մեկը մի քիչ փող է տալիս, դրանով բան-ման են առնում, կրակ են վառում, որևէ տաք բան են խմում և երգեր երգում: Անցյալ տարի մենք էլ մասնակցեցինք այդ ընդհանուր ծախսին, բայց այս տարի ոչինչ չկարողացանք տալ: Դրա համար էլ սոված-ծարավ նստել էինք մի մութ անկյունում, իսկ ուրիշները ուտում-խմում, քեֆ էին անում: Մոուլդին բոլորովին կատաղեց: Նա, հո գիտես, միշտ էլ սիրում էր ուտել, իսկ այժմ ուրիշի տապակած մսի հոտն էր առնում, իսկ ինքը առավոտվանից մի փշրունք չէր դրել բերանը: «Սպասիր, Ռիփ, – ասաց, – մեր փողոցում էլ տոն կլինի: Բավական է, այլևս տանջվել չեմ ուզում: Եթե բախտը ինքը ձեռքս չի ընկնում, ես ինքս կբռնեմ նրան»: Ես կարծեցի, թե հենց այնպես է ասում, բարկությունից: Մտքովս էլ չանցավ, թե նա որևէ լուրջ բան կլինի մտածած: Պառկեցի և այլևս նրան հարցուփորձ չարի: Բայց մյուս առավոտյան արթնանում եմ, տեսնեմ՝ Մոուլդին չկա: Ես զարմացա, նա երբեք առանց ինձ ասելու չէր հեռանում: Սկսեցի հարցնել բոլոր ծանոթներին: Ոչ ոք նրան չէր տեսել: Գնացի շուկա, այնտեղ էլ չկար Մոուլդին: Տուն վերադարձա ժամը տասին: Նոր էի իջնում սանդուղքից. մեկ էլ մի տղա հարցնում է ինձ: «Հը, ինչպե՞ս է, տեսա՞ր նրան: Իրեն ինչպե՞ս է զգում»: Արյունս պաղեց: «Ո՞ւմ մասին ես հարցնում», – ասում եմ: «Դե քո ընկերոջ՝ Մոուլդիի մասին, – ասում է: – Ախր նա հիվանդանոցում է: Մի՞թե չգիտես: Նա բարձրացել է գետափի մարագի կտուրը, սկսել է ջրհորդանով ցած իջնել, բայց ընկել է, ոտքը և կողերը կոտրված են: Հազիվ թե մինչև վաղը ապրի»:
Ռիփսթոնն այնպես էր հափշտակվել իր պատմությամբ, որ չնկատեց, թե ինչպես վարագույրը բարձրացավ և ներկայացումն սկսվեց: Ասենք, այդ ներկայացումը բալետ էր, որի նկատմամբ սեր չուներ իմ ընկերը: Արցունքները սրբելով՝ նա շարունակեց իր պատմությունը:
– Ես, իհարկե, իսկույն գնացի հիվանդանոց, դռնապանին ասացի, որ Մոուլդիի եղբայրն եմ, նա ինձ ներս թողեց և ասաց, որ հարցնեմ քույր Մելիի հիվանդասրահը: Ես հարցրի: Դուրս եկավ քույր Մելին: «Դուք, – ասում է, – Ռիփսթոնը չե՞ք արդյոք: Մոուլդին շարունակ ձեզ էր կանչում։ Խեղճ տղան երկար չի ապրի այս աշխարհում»: Նա ինձ առաջնորդեց այն սենյակը, որտեղ պառկած էր Մոուլդին: Տեսնեմ՝ նրան լողացրել մաքրել և մաքուր շորեր են հագցրել: Նա պառկած էր այնպես գունատ իսկ կապույտ աչքերն այնպես էին խոշորացել: Հենց որ ինձ տեսավ ձեռքը մեկնեց. «Որքան ուրախ եմ, Ռիփ, – ասաց, – որ դու եկար: Ես կարծում էի կմեռնեմ և քեզ չեմ տեսնի»: Իսկ ես ոչինչ չէի կարողանում ասել նրան, Սմիթ, կարծես կոկորդումս մի բան էր նստել և չէր թողնում որ բառերը դուրս գան: Իսկ Մոուլդին դեռ բռնել էր իմ ձեռքը: Հանկարծ նա ամուր սեղմեց ձեռքս, նայեց ինձ, գլխով արեց ու մեռավ:
Արցունքն ընդհատեց Ռիփսթոնի խոսքը: Ես որպես մխիթարություն նրա ձեռքը խցկեցի մի մեծ նարինջ. Նա մի փոքր կծեց, կատաղաբար ծծեց և ապա շարունակեց.
– Երբ Մոուլդին մեռավ, նրա մահն ինձ այնպես վշտացրեց, որ բոլորովին ուրիշ մարդ դարձա: Որոշեցի, որ անպայման պետք է փոխեմ իմ կյանքը, միայն չգիտեի, թե ինչպես անեմ այդ, ինչ գործի կպչեմ: Մեկ էլ տեսնեմ հարևան մահճակալի վրա էլ մի տղա է նստած: Խալաթ կար հագին: Բայց երևում էր, որ արդեն կազդուրվում է. այնպես ուրախ էր: «Դու, – ասում է, – ախպերս, ի՞նչ ես գլուխդ կախել: Ճարդ ինչ. մենք բոլորս այնտեղ ենք գնալու»: Նախ կարծես նեղացա այդ խոսքից, բայց հետո տեսա, որ ոչինչ, չարությունից չի ասում այդ: Եվ սկսեցինք խոսել: Նա պատմեց, որ ծառայում է ֆաբրիկայում, այնտեղ սայլակը տրորել է նրա ոտքը, բայց ոչինչ, այս անգամ էժան է պրծել, ոտքը լավացել է: Այդ տղան դուր եկավ ինձ: Մենք մտերմացանք: Իսկ ես բոլորովին չէի ուզում մենակ վերադառնալ Կամարների տակ: Ես նրան ամեն ինչ պատմեցի: Եվ նա ինձ ասաց. «Դու բանտից ազատվել չես կարող: Ավելի լավ է մեզ մոտ գաս: Ես գլուխ կբերեմ այդ»: Եվ իսկապես էլ գլուխ բերեց: Ահա իմ ամբողջ պատմությունը: Մի անգամ անցիր մեզ մոտ, տես թե ինչպես ենք ապրում: Շատ շքեղ չէ իհարկե, միայն թե տղաները լավն են: Դե, հիմա դու պատմիր քո մասին: Ինչպես երևում է՝ քո բախտն ավելի հաջողակ է եղել: Հիմա ես նույնիսկ մոռացել եմ, որ առաջ գող եմ եղել: Իսկ դո՞ւ:
Ես չկարողացա պատասխանել նրա հարցին և միայն գլխով արի որպես համաձայնության նշան:
– Քեզ համար երևի ավելի հեշտ էր, – ասաց նա, – դու ավելի քիչ պետք է փոխվեիր, քան ես ու Մոուլդին. որ դու դեռ գողության չէիր վարժվել: Հիշում եմ, թե ինձ և Մոուլդիի համար որքան ծիծաղելի էր լինում քեզ նայելը, երբ դու սկսում էիր գողանալ: Դու երբեք իսկական գող չես եղել, Սմիթ, դու համարձակություն էլ քիչ ունեիր: Ես կարծում եմ, որ եթե ես ու Մոուլդին չլինեինք, դու երբեք գողություն անել չէիր սովորի:
– Գուցե, – ասացի ես:
– Կարծում եմ հիմա քեզ համար հաճելի է հիշել, որ դու այնպիսի գող չես եղել, ինչպես ես ու Մոուլդին:
– Այո, իհարկե հաճելի է: Նայիր Ռիփ, տես ինչ հիանալի պար է:
– Այո, գեղեցիկ պար է: Իսկ ես, Սմիթ, շարունակ մտածում եմ, ինչ լավ է, որ մենք հանդիպեցինք, երբ երկուսս էլ փոխվել ենք: Մենք այնքան էլ ուրախ չէինք լինի, եթե փոխված լիներ մեզանից միայն մեկը: Ի՞նչ կլիներ, եթե ես ապրելիս լինեի առաջվա պես, իսկ դու արդեն դարձած լինեիր ազնիվ տղա: Երևի չէիր ուզենա խոսել ինձ հետ: Կամ եթե դու խոսեիր, ես քեզ ի՞նչ պիտի պատասխանեի: Կարծում եմ՝ քեզանից կթաքցնեի, թե դեռ գող եմ մնացել: Կամ թե ճշմարտությունը քեզ կասեի և կսկսեի քեզ ծաղրել, որ դու այդպես պճնամոլն ես, այդպես պատկառելի տեսքով:
Կյանքումս երբեք Ռիփսթոնին չէի տեսել այսքան զրուցասեր և անկեղծ: Նրա յուրաքանչյուր բառը կարծես մի դանակ էր, որ խրվում էր իմ սիրտը: Վերջին ժամանակներս իմ խիղճը թմրել էր, բայց այժմ Ռիփսթոնը նորից արթնացրեց: Իմ ծանոթությունը նրա և Մոուլդիի հետ բոլորովին ուրիշ էր, դա ամենից ավելի հեշտությամբ կարող էր դառնալ բարեկամություն: Մոուլդիի մահվան լուրը իհարկե ինձ հուզեց: Բայց գլխավորն այն էր, որ իմ հին բարեկամ Ռիփը, այն Ռիփը, որին ես շատ ավելի էի սիրում քան Մոուլդիին, դարձել էր ազնիվ, սկսել էր խոսել որպես ազնիվ տղա: Առանց հասկանալու, թե ինչ է անում՝ նա բորբոքում էր իմ վերքը, և ես զգում էի այնպիսի ամոթ, այնպիսի զղջում, որ պատրաստ էի գետնի տակն անցնել: Միևնույն ժամանակ վախենում էի, թե Ռիփսթոնը կնկատի իմ շփոթությունը, և այդ ավելի էր սաստկացնում իմ տանջանքը: Եվ իմ վախը իզուր չէր: Պատկերացնելով, թե մենք ինչպես կհան-դիպեինք, եթե ինքը մնացած լիներ գող, իսկ ես դարձած լինեի ազնիվ տղա, իմ հին ընկերը ուրախ ծիծաղեց: Իմ կողը հրելով նա քրքջալով հարցրեց, թե միթե ինձ համար ծիծաղելի չէ: Ես չէի կարող ինձ ստիպել ոչ միայն ծիծաղել, այլև ժպտալ: Նայում էի ուղիղ դեպի առաջ, հոնքերս կիտած և շրթունքներս սեղմած: Հանկարծ Ռիփսթոնը ծիծաղի կեսին դադարեց:
– Ի՞նչ է պատահել, Սմիթ, – հարցրեց նա՝ ձեռքս բռնելով: – Դու կարծես լավ չես զգում: Դու հո ծառայում ես խանութում, չէ՞:
Այդ րոպեին վարագույրը բարձրացավ, և սկսվեց մի նոր պիեսի ներկայացումը, այնպես որ ես կարող էի Ռիփի հարցը թողնել անպատասխան: Իմ շփոթությունը թաքցնելու համար սկսեցի ծափահարել և հասարակության հետ «բրավո» գոռալ:
Պիեսը չափազանց հետաքրքիր էր և հուզիչ: Այնտեղ պատկերված էր մի դժբախտ մարդու ամբողջ կյանքը: Առաջին գործողության մեջ նա դեռ մի փոքրիկ մանուկ էր, և մայրը նրան գրկած էր պահում: Նրա հայրը, որ մի չար, զզվելի հարբեցող էր, իր կնոջից փող էր պահանջում և երբ կինն ասում էր, թե փող չունի, ամուսինը ծեծում էր Նրան:
– Ձեր տանն էլ, Սմիթ, այսպե՞ս Է եղել, – առաջին գործողությունից հետո ինձ դիմեց Ռիփսթոնը, – հիշո՞ւմ ես, դու պատմում էիր, թե ինչպես հայրդ ծեծում էր քո մորը:
– Հիշում եմ, – պատասխանեցի ես և իսկույն միտքս եկավ իմ խեղճ մայրը:
– Իսկ ինչ լավ է մայր ունենալը, Սմիթ, – շարունակեց Ռիփսթոնը:-Կարծում եմ հիմա, որ փոխվել ես, շատ ես ցավում, որ իսկական մայր չունես: Ինձ համար այնքան լավ էր, երբ վերադարձա տատիկիս մոտ: Նա ինձ այնպես ամուր սեղմեց իր գրկում, որ ես մտածում էի՝ հիմա կխեղդի: Եվ ինքն էլ ուրախությունից քիչ մնաց մեռներ: Ա՜խ, ինչ էի զգում ես այն ժամանակ, Սմիթ:
Իմ աչքերը արցունքով լցվեցին, ուզեցի ամեն ինչ խոստովանել Ռիփին: Միայն ամոթը զսպեց ինձ: Այդ րոպեին ես ամբողջ հոգով արհամարհում էի Հապկինսին և նրա մոտ վերադառնալու ամենափոքր ցանկություն էլ չունեի:
Երկրորդ գործողության մեջ Ֆրենկը, այդ էր երեխայի անունը, արդեն մեծ տղա էր դարձել: Նրա մայրը մեռնում Է, նա մորը թաղելու փող չունի և գողություն է անում, որպեսզի նրա համար դագաղ գնի: Նրան ձերբակալում են և բանտ տանում:
Երրորդ գործողության մեջ նրան արդեն արձակել են բանտից, քեֆ է անում գողերի ու ավազակների հետ: Նա իր խմած գարեջրի համար վճարելու փող չունի, ուստի նորից գողություն է անում: Նրան բանտ են նստեցնում և ձեռքերն ու ոտքերը շղթայում:
Չորրորդ գործողությունում նա մյուս աքսորականների հետ աշխատում է աքսորավայրում:
Հինգերորդ գործողության մեջ նրա պատժի ժամանակամիջոցը լրացել է, և աշխատանք է որոնում, որպեսզի ազնիվ աշխատանքով ապրի: Բայց գործ չի գտնում, հանդիպում է իր ծանոթ աքսորականներից մեկին, որը նրան դրդում է վատ գործի:
Վեցերորդ գործողության մեջ նա աքսորականների հետ մտնում է մի գրասենյակ, պահակին սպանում է և բոլոր փողերը վերցնում: Ոստիկանությունը նրան հենց գողության պահին էլ բռնում է: Աքսորականը փախչում է, իսկ Ֆրենկին նորից բանտ են նստեցնում:
Յոթերորդ գործողության մեջ Ֆրենկը շղթայակապ նստած է բանտում: Նա զղջում է իր վատ արարքների համար և սոսկալի տանջվում: Հանկարծ երազում տեսնում է մորը. Նա մխիթարում և սիրտ է տալիս որդուն: Ֆրենկը լաց է լինում և մահապատժի է գնում հանգիստ, առանց հուսահատության: Այդ ժամանակ բացվում է մի թուղթ, որի վրա խոշոր տառերով գրված է. «Մոր սերը անսահման է»:

Գլուխ 27. ՓՈԽՎԵԼՈւ ԻՄ ՄՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՐԱԳՈՐԵՆ ՉՔԱՆՈՒՄ Է

Ջեմս Գրինվուդ. «Փոքրիկ շրջմոլիկը»

Ջեմս Գրինվուդի «Փոքրիկ շրջմոլիկը» վիպակը նախատեսված է դպրոցական կրտսեր և միջին տարիքի դպրոցականների համար։ Հայերեն է թարգմանվել Հարություն Հարությունյանի կողմից։ Վիպակում պատմվում է մի փոքրիկ տղայի և նրա ընկերների ծանր կյանքի մասին։ shrj Կարդալ

Գլուխ 27. ՓՈԽՎԵԼՈւ ԻՄ ՄՏԱԴՐՈՒԹՅՈՒՆՆ ԱՐԱԳՈՐԵՆ ՉՔԱՆՈՒՄ է

Պիեսը բուռն, որոտալից ծափահարություններ առաջացրեց: Ինձ վրա այնքան շատ ազդեց, որ ես չէի համարձակվում Ռիփսթոնին նայել, որպեսզի նա չտեսնի իմ արցունքները:
– Ի՜նչ հիանալի պիես է, չէ՞, Սմիթ, – ասաց նա, երբ ամբոխի մեջ խցկված շարժվում էինք դեպի թատրոնի դուռը: – Այդ պիեսում որքան լավ է ցույց տրված, որ մարդ ամենևին էլ միանգամից, մի գեղեցիկ օր չի դառնում սրիկա: Ո՛չ, կյանքը նրան աստիճանաբար է սրիկա դարձնում, օրըստօրե, քիչ-քիչ… «Մոր սերը անսահման է»: Ես կարծում եմ, այդ նշանակում է, որ մայրը միշտ ներում է: Հարկավոր է միայն մտածել նրա մասին, և միանգամից մարդ թեթևանում է, ինքդ էլ ավելի լավն ես դառնում:
– Այո, կարծում եմ:
– Խորթ մայրերի մասին այնտեղ ոչինչ չի ասված, Սմիթ: Կարծում եմ՝ դու չէիր հանգստանա, եթե երազումդ տեսած լինեիր խորթ մորդ:
Ես աշխատեցի ծիծաղել, որպես նրա այդ խոսքերի պատասխան, բայց հոգուս խորքում ծիծաղի տեղ չկար:
– Ի՞նչ է պատահել քեզ: Ինչու ես լալիս, Սմիթ, – հանկարծ գոչեց Ռիփը:
Այդ րոպեին մենք դուրս էինք եկել փողոց:
– Դե լավ, վերջ տուր, – մխիթարում էր ինձ ընկերս: – Դու չպետք է այսպիսի զգայացունց պիեսներ դիտես, եթե այդքան թույլ նյարդեր ունես: Այդ ի՞նչ է, թաշկինակ չունե՞ս: Առ իմը:
Եվ նա ինձ տվեց մի կեղտոտ լաթի կտոր:
– Ա՛խ, Ռիփ:
– Դե լավ, վերջ տուր: Երևի առողջ չես: Հանգստացիր, տես, արդեն ժամը տասն է, տուն գնալու ժամանակն է: Ես բավական հեռու եմ գնալու: Իսկ դու որտե՞ղ ես ապրում, ժամը քանիսի՞ն պետք է վերադառնաս: Որտե՞ղ է քո տիրոջ խանութը:
Վերջին հարցը նա տվեց անհանգիստ ձայնով, կարծես նրա մեջ նորից կասկած էր ծագել:
– Ես խանութում չեմ ապրում, – խոսեցի ես բեկբեկուն ձայնով, թեքվելով դեպի նրա ականջը. – ես ոչ մի տեր չունեմ:
– Տեր չունե՞ս: Հապա ինչո՞վ ես ապրում: Որտե՞ղ ես աշխատում դու:
– Ոչ մի տեղ: Հո չի՞ կարելի աշխատանք անվանել մեր նախկին գործը:
– Մեր նախկին գործը, – զարմանքով գոչեց Ռիփը: – Մի՞թե դու իսկապես չես փոխվել, Սմիթ: Ոչ, չի կարող պատահել:
– Այո, ես փոխվել եմ, – հեկեկալով պատասխանեցի ես: – Միայն թե ավելի վատն եմ դարձել, այ, ինչպես պիեսում:
Ռիփսթոնը մի րոպե կանգ առավ՝ տարակուսանքով նայելով ինձ: Հետո թափ տվեց գլուխը, նա միշտ այդպես էր անում, երբ մի որևէ բան էր որոշում:
– Դու դրա համա՞ր ես լալիս, Սմիթ, – հարցրեց նա:
– Այո, դրա համար:
– Նշանակում է, դու ուզում ես փոխվել:
– Իհարկե, շատ եմ ուզում: Ես ուրախ կլինեի այժմ ազնիվ տղա դառնալ, միայն չգիտեմ, թե ի՞նչ անեմ: Այ, եթե դու ինձ օգնեիր…
– Ես ինչպե՞ս կարող եմ քեզ օգնել:
– Չգիտեմ: Ա՛յ, եթե ես էլ այնտեղ ընդունվեի, որտեղ դու ես…
– Ես հենց դրա մասին էի մտածում, – տաքացած վրա բերեց Ռիփսթոնը: – Կփորձեմ, կխոսեմ վարպետի հետ: Գնանք շուտ, թե չէ մեր դարբասը կփակեն:
Ես հաստատորեն որոշեցի հետևել Ռիփսթոնի խորհրդին, և մենք արագ-արագ քայլեցինք փողոցով: Բայց հազիվ էինք մի քանի քայլ արել, երբ մեր դիմաց դուրս եկավ Ջորջ Հապկինսը: Նա կանգնած էր լապտերի սյանը հենված: Երբ ես անցնում էի նրա մոտով, նա ձեռքը դրեց իմ ուսին, կարծես, լիակատար բարեսրտությամբ: Բայց ես զգացի, որ ամուր է բռնել ինձ:
– Ա՜, այ թե որտե՜ղ ես դու, – ասաց նա փաղաքշական կշտամբանքի ձայնով: – Ի՛նչ վատ, անհնազանդ տղա ես դու: Ամոթ չէ՞ այդպիսի վատ տեղեր գնալ, երբ գիտես, որ քո բարի մորաքույրը չի կարող այդպիսի բան տանել: Մի՞թե դու երբեք ձեռք չես քաշելու ծանոթություններից: Իսկ դու, այ տղա, – դիմեց նա Ռիփսթոնին, – եթե մի անգամ էլ փորձես սրան վատ ճանապարհով տանել, ես քեզ ոստիկանատուն քարշ կտամ: Կորի՛ր:
Հապկինսի անակնկալ հայտնվելն ինձ այնպես էր շշմեցրել, որ մի բառ ասել չկարողացա: Ռիփսթոնը նրա շքեղ հագուստից և հրամայական տոնից զարմացած՝ մերթ ինձ էր նայում, մերթ նրան՝ աչքերը չռած:
– Դե որ ինձ հետ գալ չես ուզում, Սմիթ, – խոսեց նա վերջապես, – ուրեմն մնաս բարով:
– Բարի ճանապարհ, Ռիփ: Գուցե մենք շուտով տեսնվենք:
Նա առաջ գնաց, և ես տեսա, որ մի քանի անգամ շուռ եկավ ու ինձ նայեց միևնույն զարմացած հայացքով:
– Այդ ի՞նչ սրիկայի հետ տեսա քեզ, – հարցրեց Ջորջը՝ ձեռքը չվերցնելով իմ ուսից և ինձ քաշելով դեպի Քեթ փողոցը:
– Նա սրիկա չէ, ազնիվ տղա է, – պատասխանեցի ես:
– Իսկ եթե ազնիվ տղա է, ի՞նչ գործ ունի քեզ պես գողի հետ, – քմծիծաղ տալով ասաց միստր Հապկինսը: – Եվ դու ինչո՞ւ պետք է զբաղվես ազնիվ տղաներով: Դու պետք է հիշես քո գործը և չմոռանաս, որ աշխատում ես ինձ համար:
Ես այնպես շփոթված էի, որ չիմացա ինչ պատասխանեմ: Նա ձեռքը վերցրեց իմ ուսից, ես կարող էի փախչել և հասնել Ռիփսթոնին: Այդ միտքը անցավ իմ գլխով, բայց ուժ չունեցա կատարելու: Ջորջ Հապկինսն անբացատրելի վախ էր ազդել ինձ վրա, ես ոչ մի քայլ նրանից ետ մնալ չէի համարձակվում:
– Իսկ ինչի՞ մասին էիր խոսում այդ ազնիվ տղայի հետ, երբ ես ձեզ հանդիպեցի, – հարցրեց նա:
– Նախկին կյանքի մասին, – պատասխանեցի ես:
– Նախկին կյանքի: Երբ դու ազնիվ տղա էիր:
– Ո՛չ, երբ նա էլ ազնիվ չէր:
– Ա՜, ուրեմն նա միշտ ազնիվ չի եղել, Ջիմ: Ի՞նչ էր անում նա:
Ես զգում էի, որ վատ եմ վարվում իմ հին բարեկամին մատնելով, բայց չհամարձակվեցի հակառակվել իմ տիրոջը:
– Ես ու նա գողություն էինք անում Քովնթգարդենի շուկայում, – պատասխանեցի ես, – և միասին ապրում էինք Կամարների տակ:
– Ա՜յ թե ինչ: Իսկ այժմ որտե՞ղ է ապրում: Ի՞նչ է անում:
– Աշխատում է:
– Աշխատում է: Տանջվում է մի ինչ-որ կեղտոտ, ծանր աշխատանքի մեջ, խե՜ղճ երեխա: Եվ որքա՞ն է վաստակում:
– Շաբաթական տասնութ պեննի:
– Եվ դրա համար ամբողջ շաբաթը պետք է աշխատի ձիու պես, երկուշաբթի առավոտվանից մինչև շաբաթ օրվա երեկոն քարշ գա ցեխի մեջ: Գիտե՞ս տարեկան որքան կստանա նա: Երեք ֆունտ տասնութ շիլլինգ:
– Ի՞նչ կա որ. դա քիչ չէ:
– Քիչ չէ ամբողջ տարվա աշխատանքի համա՞ր: Իսկ գիտե՞ս, թե որքան փող կար այսօրվա քո հանած թղթապանակի մեջ: Քսանյոթ ֆունտ: Այն, ինչ որ կվաստակի յոթ տարում: Ի՞նչ կասեր նա, եթե իմանար, որ դու մեկ րոպեում, առանց ձեռքերդ կեղտոտելու, կարող ես վաստակել այնքան, որքան ինքը՝ յոթ տարում: Ես կարծում եմ՝ նա շատ դժբախտ կհամարեր իր կյանքը:
– Գուցե կասեր, ավելի լավ է քիչ ստանալ, բայց… բայց առանց վտանգի, – անհամարձակ ասացի ես:
– Դե իհարկե, խաղողը լավ բան է, բայց խակ է: Լսե՞լ ես այս առակը, Ջիմ: Այսպես է ասել մի աղվես, երբ չի կարողացել հասնել հյութալի խաղողի ողկույզին: Ես չեմ ուզում, որ դու քիթդ ցցես, Ջիմ, բայց պետք է հասկանաս, որ առանց տաղանդի չի կարելի անել այն, ինչ դու արիր այսօր: Իսկ այն խեղճ տղան երևի ճարպկություն չունի, հենց դրա համար էլ ուզում է խրատել ուրիշներին: Նա քեզ խրատում էր, չէ՞:
– Չգիտեմ ինչպես ասեմ: Նա ինձ պատմում էր, թե ինքն ինչպես է փոխվել, և նման բաներ:
– Դե հա, և թե ինչպես ինքը հիմա լավ է ապրում, ինչպես իր համար սարսափելի է իր նախկին կյանքը հիշելը: Պարզ բան է: Իսկ դու ի՞նչ էիր ասում:
– Ինչի՞ մասին:
– Իմ մասին:
– Ոչինչ:
– Ի՞նչ:
Այդ ժամանակ մենք հասել էինք քաղաքի ամայի, սակավամարդ վայրը: Վերջին բացականչության հետ միստր Հապկինսը շուռ եկավ դեպի ինձ և նայեց այնպիսի հայացքով, կարծես զարմանում էր, որ ես համարձակվում եմ ժխտել իրեն շատ լավ հայտնի մի բան: Եթե ես իսկապես որևէ բան ասած լինեի նրա մասին, նրա հայացքին դիմանալ չէի կարող: Բայց այժմ համարձակ նայեցի նրա աչքերին և կրկնեցի.
– Ես ձեր մասին ոչ մի խոսք չեմ ասել:
Հանկարծ նա քրքջաց:
– Այդ էր պակաս, – գոչեց նա, – այդ էր պակաս, որ դու մտածեիր թատրոնում առաջին իսկ պատահած տղային պատմել իմ մասին: Շատ հիանալի բան կլիներ:
Եվ նա շարունակեց ծիծաղել, կարծես իր ասածների մեջ որևէ ծիծաղելի բան կար:
– Ահա թե ես քեզ ինչ կասեմ այն տղայի մասին, – մի քանի րոպեից հետո խոսեց Հապկինսը: – Նա պարզապես հիմար է, ուրիշ ոչինչ: Իհարկե, դրա համար նա մեղավոր չէ, բայց հիմար է. կասկած չկա: Նա փորձել է իսկական պարոնի կյանք վարել, շատ փող ունենալ և ոչինչ չանել: Բայց դա իր ընդունակություններից վեր է եղել, և ահա սկսել է եզան պես աշխատել օրական երեք պեննիով: Բայց երևակայիր, եթե նա հիմար չլիներ, եթե ընդունակ, տաղանդավոր տղա լիներ, ինչպես դու, մի՞թե կհամաձայներ այդպիսի կյանքի: Ո՛չ մի դեպքում: Եվ ո՞ւմ է ուզում զարմացնել, որ աշխատում է առավոտվանից մինչև գիշեր: Ո՞վ կգովի դրա համար: Ոչ ոք: Ընդհակառակն, ամեն ոք կասի. «Տես, այ տղա, հիշիր, որ դու պետք է բախտավոր լինես, եթե մենք քեզ չենք վռնդում: Հենց որ մի բան փոքր-ինչ վատ կատարեցիր, քեզ դուրս կգցենք որպես վերջին անասուն»: Դե, արդեն տուն հասանք:
Այս ասելով՝ նա բաց արեց իր տան դուռը: Մենք մտանք սենյակ, որտեղ մեզ արդեն հիանալի ընթրիք էր սպասում: Սեղանին դրված էր մի սկուտեղ՝ վրան մսով պատրաստված տաք-տաք պուդինգ, մյուս սկուտեղում փխրուն կարտոֆիլ էր դրված, ապա երկու փայլփլուն բաժակ և մի մեծ փարչ գարեջուր:
Միստր Հապկինսն ինձ հրավիրեց նստել իր կողքին և ամենասիրալիր կերպով իմ ափսեի մեջ էր դնում համեղ ուտելիքները: Ռիփսթոնի թշվառ կյանքի մասին իմ տիրոջ արած դատողություններից հետո այդ հիանալի ընթրիքը խիստ թուլացրեց ուղղվելու մտադրությունս: Իհարկե, խեղճ Ռիփն անտաղանդ տղա է (ես չէի հասկանում, թե ինչ է նշանակում այդ բառը, բայց դա ինձ շատ էր դուր եկել) և կարող է ամբողջ կյանքն անցկացնել ածխով լի սայլակներ քարշ տալով: Իսկ իմ բանն ուրիշ է: Ախր նա չգիտե իմ ընդունակությունները: Նա չգիտե, որ ամբողջ, երկու ամիս ես ինքնագլուխ ապրել եմ գրպանահատությամբ: Նա չգիտե, թե որքան հեշտ բան է դա և որքան փող կարելի է ձեռք գցել այդ գործով: Եվ իսկապես, ինչո՞ւ Ռիփի նման կեղտոտ ու աղքատ դառնալ, եթե դրա համար ոչ ոք շնորհակալություն չի հայտնի:
– Ջիմ, – խոսեց միստր Հապկինսը, – ի՞նչ ես կարծում, հիմա ի՞նչ է ուտում քո «ազնիվ» ծանոթը: Խեղճը գնել է մի կտոր հաց ու բորբոսնած պանիր և պրծավ: Ճիշտ չէ՞:
– Կարծում եմ, որ այդպես կլինի, – գլխով արի ես:
– Կուտի և կպառկի քնելու թախտի վրա մի որևէ անկյունում, նեղվածք ու կեղտոտ մի տեղ: Ճիշտ չէ՞:
– Դե իհարկե, – ծիծաղեցի ես միստր Հապկինսի հետ:
– Դու հիանալի ննջարան ունես, – նորից խոսեց նա մի րոպե լռելուց հետո: – Այնտեղ պահարանում կգտնես վերնաշապիկ և սպիտակեղեն: Այնտեղ շատ լավ շոր էլ է կախված, միայն թե չգիտեմ, քեզ հար-մար կլինի՞: Իսկ ժամացույց ունե՞ս:
– Ե՞ս, ժամացո՞ւյց: Ես կյանքումս երբեք չեմ էլ երազել այդպիսի պերճանքի մասին:
– Հիմա կբերեմ: Իմ տղաները միշտ էլ ժամացույց են ունեցել:
Նա սենյակից դուրս եկավ և մի րոպե անց վերադարձավ՝ ձեռքին բռնած մի հիանալի արծաթե ժամացույց՝ արծաթե երկար շղթայով, ինքն էլ ժամացույցն ամրացրեց իմ բաճկոնակին և շատ սիրալիր կերպով սովորեցրեց, թե ինչպես պետք է լարել: Իմ բաճկոնակի վրա ճոճվող փայլուն շղթան տեսնելով՝ իմ և անբախտ Ռիփի միջև այնպիսի տարբերություն զգացի, որ նրա մասին մտածում էի միայն խղճահարությամբ:
Ընթրիքից հետո միստր Հապկինսը մի բաժակ գրոգ խմեց, սիգար ծխեց և հանգիստ նստելով բազմոցի վրա խնդրեց, որ պատմեմ, թե ի՞նչ տեսա թատրոնում: Ես սիրով համաձայնեցի և սկսեցի մանրամասնորեն պատմել ինձ այնքան խիստ հուզած պիեսի բովանդակությունը: Նրա վրա պիեսը բոլորովին այն տպավորությունը չգործեց, ինչ իմ և Ռիփի վրա: Նա շուտ-շուտ ընդհատում էր իմ պատմությունը մի որևէ ծիծաղաշարժ դիտողությունով և ապացուցում, որ բոլոր գործող անձինք հիմարներ են և որ կյանքում երբեք այդպիսի հիմարություններ չեն լինում: Վերջ ի վերջո ես էլ խիստ ամաչեցի, որ այդպիսի հիմարություն այնքան հուզել է ինձ: Որպեսզի միստր Հապկինսը գլխի չընկնի, թե ինչ էի զգում թատրոնում, ես համաձայնում էի նրա բոլոր դիտողություններին և իրենից էլ բարձր էի ծիծաղում: Մենք բոլորովին մտերմացանք:
Վերջապես միստր Ջորջը Նայեց ժամացույցին:
– Օհո՜, շատ նստեցինք, – գոչեց նա: -Արդեն ժամը 12-ն է: Քնելու ժամանակն է, Ջիմ: Վերցրու մոմը, ոչինչ, որ ես մթնում կմնամ: Քո սենյակը վերևն է, աջ կողմը: Երբ հանվես, ինձ կանչիր, մոմը կտանեմ:
Ես ուրախ ձայնով բարի գիշեր մաղթեցի նրան: Տուն վերադառնալուց հետո իմ կարծիքը նրա մասին շատ էր լավացել: Նա տեսնում էր, որ ես պատրաստ եմ ջանասիրաբար ծառայելու իրեն: Մոմը վերցնելով՝ ես գնացի իմ սենյակը: Նա ինձ նախազգուշացրել էր, որ լավ ննջարան եմ ունենալու, բայց այդպիսի փառահեղություն ես չէի սպասում: Ձյունափառ սպիտակեղեն փռված մահճակալի վերևը կախված էին գեղեցիկ չթե վարագույրներ, լուսամուտներին՝ սպիտակ վարագույրներ, կոմոդի վրա դրված էր մի հայելի, իսկ հատակին փռված էր փափուկ, գույնզգույն գորգ: Լվացարանի մոտ կախված էր մի մաքուր, սպիտակ սրբիչ: Ես համարձակորեն գլուխս կոխեցի սենյակը, բայց տեսնելով նրա շքեղությունը՝ իսկույն ետ քաշվեցի, որպեսզի ստուգեմ, թե արդյոք ճի՞շտ եմ եկել, աջ կողմը չկա՞ արդյոք մի ուրիշ սենյակ: Ոչ, ուրիշ ոչ մի սենյակ չկար, իսկապես դա իմ ննջարանն էր: Ես կոշիկներս հանեցի, որպեսզի սքանչելի գորգը չկեղտոտեմ և վախվխելով մոտեցա անկողնուն: Ես շատ էի ուզում մի լավ դիտել այդ սքանչելի սենյակում եղած բոլոր իրերը, բայց հիշեցի, որ միստր Հապկինսը նստած է մթության մեջ, ուստի շտապեցի հանվել ու պառկել:
– Ես պատրաստ եմ, – գոչեցի: – Նեղություն քաշեք մոմը վերցնել:
Ոչ ոք չպատասխանեց: Այդ ժամանակ անկողնից վեր կացա և դուռը բաց արի, ցանկանալով ավելի բարձր կանչել, երբ հանկարծ լսեցի միստր Հապկինսի և այն երիտասարդ կնոջ ձայնը, որ մեր առաջ բաց էր արել դուռը: Երևում էր, որ նրանք կռվում էին:
– Ի՛նչ է, ես քե՞զ պիտի հարցնեմ, թե երբ գնամ և երբ վերադառնամ: Լավ բան ես հնարել: Քեզ ասում եմ՝ գործով եմ գնում:
– Երեկ էլ, անցյալ օրն էլ դու գործի էիր գնում, Ջորջ: Դու խաբում ես: Ես գիտեմ, թե ինչ ես անում: Ես կհետևեմ քեզ:
– Դե որ խաբում եմ, ինչո՞ւ ես հարցնում, գնում եմ, պրծավ գնաց:
Ձայները լռեցին:
– Նեղություն քաշեք մոմը վերցնել, – ձայն տվի ես:
Մի րոպե անց Ջորջը մտավ իմ սենյակը, մոմը վերցրեց ու լուռ դուրս գնաց: Դրանից հետո ես լսեցի, թե ինչպես փակվեց փողոցի դուռը:
Միստր Հապկինսի և իր կնոջ կռիվը բոլորովին չանհանգստացրեց ինձ: Նա ինչ-որ տեղ էր գնում, կինը չէր թողնում, ինձ ինչ: Հանգիստ պառկեցի իմ հիանալի մահճակալում և արդեն պատրաստվում էի քնել, երբ հանկարծ լսեցի, որ իմ դուռը թրխկացրին:
– Ո՞վ է, – հարցրի ես:
– Հագնվի՛ր և ցած արի, տղա, քեզ բան ունեմ ասելու:
Ես ճանաչեցի միսիս Հապկինսի ձայնը: Նա դուռը կիսաբաց արեց, վառած մոմը դրեց հատակին և առանց մի բառ ասելու հեռացավ:

Գլուխ 28. ՄԻՍԻՍ ՀԱՊԿԻՆՍՆ ԱՆԱԽՈՐԺ ԲԱՆԵՐ է ՊԱՏՄՈՒՄ ԻՆՁ

Գլուխ 28. ՄԻՍԻՍ ՀԱՊԿԻՆՍՆ ԱՆԱԽՈՐԺ ԲԱՆԵՐ է ՊԱՏՄՈՒՄ ԻՆՁ

Ես չհամարձակվեցի չկատարել միսիս Հապկինսի հրամանը: Եթե նրա ամուսինը իմ տերն էր, ապա նա էլ իմ տիրուհին էր: Արագ վեր թռա անկողնից և սկսեցի հագնվել:
– Կոշիկներդ մի հագիր, – ձայն տվեց նա սանդուղքի վրայից, – թող վերևը մնան:
Այս նոր պատվերը մասամբ հանգստացրեց ինձ: Ես հիշում էի, թե նա ինչպիսի դժկամությամբ ընդունեց ինձ, և վախենում էի, թե այժմ, քանի որ Ջորջը տանը չէ, պարզապես ինձ փողոց կգցի, բայց այդ դեպքում, իհարկե, չէր պատվիրի կոշիկները թողնել: Ցած իջնելով՝ տեսա, որ նա հյուրասենյակում նստած է մենակ, ու նրա աչքերը արցունքից կարմրել և ուռել են:
– Ներս արի, – անհամբեր գոչեց նա, տեսնելով որ ես անվճռականությամբ կանգ առա շեմքում: – Ներս մտիր և դուռը ծածկիր:
Ես ներս մտա, թեև իմ վախն ու տարակուսանքը շարունակ աճում էին:
– Մոտ եկ, մոմը դիր սեղանին և մոտեցիր, որ մի լավ նայեմ քեզ: Չէ՞ որ ես համարյա չեմ տեսել քեզ:
Չգիտեմ, թե նա ինչ էր մտածում իմ մասին, բայց երբ իր կարմրած ու լացած աչքերով ուշի-ուշով դիտում էր ինձ, թվում էր, թե նա պարզապես հարբած պետք է լինի:
– Նստիր, – ասաց նա, կարծես գոհանալով իր տեսածից, – և ասա, ի՞նչ տղա ես դու:
– Այսինքն՝ ինչպե՞ս թե ինչ տղա եմ, – զարմացած հարցրի ես:
– Դու բոլորովին փչացած երեխա՞ ես, մինչև ուղն ու ծուծը փչացա՞ծ ես, ինչպես այն փոքրիկ սրիկաները, որոնք ապրել են մեզ մոտ:
Նա ակնապիշ նայում էր ինձ, և ես զգում էի, որ կարմրում եմ: Ի՞նչ պատասխանեի: Իհարկե, եթե լավ տղա լինեի, միստր Հապկինսը ինձ իր մոտ չէր վերցնի:
– Ես չգիտեմ, թե ի՞նչ Է նշանակում բոլորովին փչացած տղա, – ասացի ես: – Կարծում եմ, որ ես բոլորովին փչացած չեմ: Ավելի լավ Է դուք միստր Հապկինսին հարցրեք, թե ես ինչպիսին եմ:
– Վաղո՞ւց է, որ գող ես:
– Մի քանի շաբաթ:
– Միայն շաբա՞թ: Իսկ հաճա՞խ ես բանտ նստել:
– Ոչ մի անգամ:
– Ոչ մի անգա՞մ: Մայր ունե՞ս:
– Ունեի, մեռավ, երբ ես դեռ փոքրիկ էի:
– Իսկ հա՞յր:
– Չգիտեմ, գուցե նա էլ է մեռել: Ինձ համար միևնույն է:
– Նա երևի գող է: Համարյա միշտ բանտ է նստում, չէ՞:
– Իմ հայրը բա՞նտ նստի: Այդ ո՞վ հնարեց: Նա լավ դաս կտար նրան, ումից որ այդպիսի խոսքեր լսեր: Իմ հայրը ազնիվ մարդ է: – Զայրույթն ինձ համարձակություն տվեց նայելու ուղիղ նրա աչքերին: Նա ժպտաց:
– Իսկ ինչո՞ւ ես դու գող դարձել, – հարցրեց նա: – Ինչպե՞ս ծանոթացար Ջորջի հետ: Նա քեզ դո՞ւր է գալիս:
– Այո, շատ, – շտապեցի պատասխանել ես: – Նա շատ լավ մարդ է:
– Նա լա՜վ մարդ Է, – գոչեց միսիս Հապկինսը չարախնդությամբ: – Քեզ ասեմ, թե ով Է նա: Նա սարդ է, որ աննկատելիորեն քեզ կքաշի իր ոստայնի մեջ և կծծի քո ամբողջ արյունը:
-Կծծի իմ արյո՞ւնը: – Այն բուռն տոնը, որով խոսում Էր միսիս Հապկինսը, վախեցրեց ինձ:
– Ամեն մեկի արյունը, ով որ նրա ճանկն ընկնի: Նա իսկական վամպիր է: Ի՞նչ ես կարծում, նա քեզ ինչո՞ւ է իր մոտ վերցրել:
Եթե նա չգիտեր, թե ինչու, ապա երևի Ջորջ Հապկինսը կբարկանար ինձ վրա, երբ ես նրան ասեի: Իսկ եթե գիտեր, ուրեմն պատասխանելու կարիք չկար: Ես հասկանում էի, որ նա իր ամուսնու հետ կռված լինելով՝ ուզում Է ինձ նրա դեմ հանել: Բայց հիշելով, թե սովորաբար իրեն ինչպես էր պահում միսիս Բերկը, ես խիստ զգույշ էի դարձել, եթե իմ տիրոջ մասին որևէ վատ բան ասեմ, նա հենց վաղն էլ նրա հետ հաշտվելուց հետո ամեն ինչ կպատմի: Բացի դրանից, համոզվելով, որ նա հարբած չէ, սկսեցի ավելի վախենալ նրանից: Այս ամենը ինձ ստիպեց քաշվել դեպի դուռը, մտածելով առաջին իսկ հարմար առիթին վազել վերև և փակվել իմ ննջարանում:
– Մենք իրար հետ հարմարվել ենք, – ասացի ես հնարավորին չափ հաշտ տոնով: – Ես ամեն ինչից գոհ եմ: Եթե մի որևէ բան վատ լինի, դրա մասին կարելի է խոսել վաղը առավոտյան:
Նա մի քանի վայրկյան ինձ նայեց կարեկից հայացքով, որն ինձ ավելի շփոթեցրեց, քան նրա զայրույթը:
– Լավ է, եթե դու այդ ասում ես չիմանալով, – խոսեց նա: – Դու գոհ ես: Գոհ ես, որ պիտի բանտ նստես մի քանի ամիս, գուցե և մի քանի տարի: Գոհ ես, որ ամբողջ կյանքումդ կրելու ես մի անուն, որը խայտառակություն է լինելու և քեզ համար, և քո բոլոր մերձավորների համար: Ասենք թե դու ոչ հայր ունես, ոչ մայր, բայց մի՞թե չկա մեկը, որ երբևէ բարի է եղել քո նկատմամբ և որի մասին դու մտածելու ես, երբ քեզ բանտ նստեցնեն գողության համար:
Այո, իհարկե այդպիսի մարդ կար: Ես հիշեցի միսիս Ուինքշիփին, հիշեցի այն գիշերը, երբ նա և Մարթան ապաստան տվին ինձ, կերակրեցին, հագցրին և գուրգուրում էին ինձ, հիշեցի, թե ինչպես նա ուզում էր ինձ ազնիվ տղա դարձնել, և զգացի, որ ինձ համար շատ ու շատ ծանր կլիներ, եթե նա իմանար, որ ես գողության համար բանտ եմ նստել: Բայց ինչո՞ւ պիտի վախենամ դրանից: Չէ՞ որ Ջորջ Հապկինսը խոստացել Է ինձ փրկել ամեն փորձանքից:
– Ես բանտ չեմ ընկնի, – ասացի ես: – Արդեն երկու ամսից ավելի է, ինչ զբաղվում եմ այս գործով և ոչ մի անգամ չեմ բռնվել: Իսկ այն ժամանակ դեռ ինձ ոչ ոք էլ չէր օգնում:
– Իսկ հիմա դու օգնող գտել ես, – գոչեց միսիս Հապկինսը: – Նա քեզ կօգնի, որ ավելի երկար նստես բանտում: Նա միշտ Է այդպես անում: Հազար անգամ ինձ ասել Է. «Ես երբեք թարմ ձեռքերով աշխատել չեմ սկսում, մինչև չազատվեմ հներից: Ամեն մի տղա ինձ մոտ կծառայի այնքան, քանի դեռ ոստիկանությանը հայտնի չի լինի, քանի դեռ նրան չեն հետևի»: Հիմա հասկանո՞ւմ ես ինձ:
Դժվար չէր հասկանալը:
– Բայց միստր Հապկինսը ինձ այդպես չէր ասում, – նկատեցի ես: – Նա խոստացել է, որ փող չի խնայի ինձ փորձանքից փրկելու համար:
– Խոստացե՜լ է: Մի՞թե կարելի Է հավատալ այդ խաբեբայի, այդ չարագործի խոստումներին: Լսիր, տղա: Ես քեզ շատ բան պատմեցի: Դու կարող ես հենց վաղը մատնել ինձ, և նա ինձ ծեծելով կիսամեռ կանի, ինչպես արդեն շատ անգամ արել է: Ինձ համար միևնույն է, արդեն ձանձրացել եմ այս կյանքից:
Նա ընկավ աթոռին, գլուխը դրեց սեղանին և լաց եղավ այնպես դառնորեն, որ իմ աչքերն էլ լցվեցին արցունքով:
– Խնդրում եմ, մի վախեցեք, – ասացի ես՝ մոտենալով նրան: – Ես նրան ոչինչ չեմ ասի: Ես չեմ վնասի մի մարդու, որն իմ բարին է ցանկանում:
– Ես եմ քո բարին ցանկանում, – ասաց նա՝ սեղանից բարձրացնելով իր արտասվաթոր դեմքը: – Այն ամենը, որ քեզ ասացի, ճշմարտություն է, իսկական ճշմարտություն:
– Հավատում եմ ձեզ, միայն ինձ խորհուրդ տվեք, թե ի՞նչ անեմ ես:
– Գնա, պառկիր քո անկողնում և ինքդ մտածիր: Գող լինելու համար դու շատ փոքրիկ ես: Գնա և մտածիր, թե ո՞ւր կգնաս, երբ փախչես այստեղից:
– Իսկ եթե փախչեմ, նա կհետապնդի՞ ինձ, ի՞նչ եք կարծում:
– Գտիր այնպիսի տեղ, ուր նա չի համարձակվի հետապնդել քեզ: Գնա, պառկիր և մտածիր դրա մասին: Դե, ցտեսություն:
Ես վերադարձա իմ սենյակը խոր մտքի մեջ ընկած: Հեշտ էր նրա համար ասել՝ «պառկիր և մտածիր»: Ինչպե՞ս կարող էի մտածել, երբ այդ օրվա բոլոր արտասովոր դեպքերից հետո իմ գլխում մնացել էր միայն մի տեսակ քաոս: Ինձ համար պարզ էր միայն մեկ բան. միսիս Հապկինսն ինձ ճշմարտությունն ասաց: Նրա ամուսինը սրիկա է, և եթե ես նրա մոտ մնամ, ինձ սպասում է ամենաթշվառ վիճակ: Ես պետք է փախչեմ, բայց ո՞ւր: Որտե՞ղ նա չի համարձակվի հետապնդել ինձ: Այդ ի՞նչ տեղ է: Այդ հարցը ես լուծել չկարողացա: «Ավելի լավ է հիմա քնեմ, – ինքս ինձ ասացի ես, – իսկ վաղը միսիս Հապկինսի հետ կխոսեմ դրա մասին: Երևի նա ինձ մի որևէ խորհուրդ կտա»:
Միստր Հապկինսի նախորդ օրվա նվիրած հիանալի ժամացույցը ցույց էր տալիս ժամը ութը, երբ ես արթնացա հաջորդ առավոտյան: Ես չէի իմացել, թե միստր Հապկինսն ինչպես էր տուն վերադարձել, բայց այժմ լսեցի նրա կոշիկների ճռճռոցը սանդուղքի վրա. նշանակում է նա տանն էր: Ես սպասում էի, թե նա ինձ կկանչի, բայց առանց մի խոսք ասելու անցավ իմ սենյակի մոտով, և մի քանի րոպե հետո լսեցի, որ նա տնից դուրս է գնում: Ես պառկել էի անկողնում և մտածում էի, թե ի՞նչ պիտի անեմ, երբ վեր կենամ, մեկ էլ հանկարծ փողոցի դուռը բացվեց, և ես սանդուղքի վրա երկու տղամարդու ոտնաձայներ լսեցի: Քիչ անց Ջորջ Հապկինսը մտավ իմ սենյակը:
– Դե, Ջիմ, – ասաց նա, – ինչպես երևում է, այսօր դու պետք է և՛ խոհարար լինես, և՛ ծառա, և ամեն ինչ. տիկինը հիվանդացել է:
– Ծա՞նր է հիվանդ, սը՛ր, – հարցրի ես հիշելով նրա դեմքի նախորդ օրվա տարօրինակ արտահայտությունը:
– Այնքան ծանր, որ հիմա ես գնացել էի բժիշկ հրավիրելու: Բժիշկն ասում է, թե տիֆ է սկսվում:
Պարզվեց, որ միսիս Հապկինսի հիվանդությունը կատակ բան չէր և շարունակվեց երեք շաբաթ: Այդ ամբողջ ժամանակամիջոցում ես ոչ մի անգամ նրան չտեսա: Միստր Հապկինսը վարձել էր մի պառավ կին, որը խնամում էր տիկնոջը, ուտելիք էր պատրաստում և տնային գործեր կատարում, իսկ ես ջանասիրությամբ օգնում էի նրան: Ուրիշ գործ չունեի: Տերս իր խոստումը չէր կատարում և չէր մտածում ինձ սովորեցնել մեր արհեստի բոլոր նրբությունները: Նա տիֆով վարակվելուց այնպես էր վախենում, որ համարյա երբեք տանը չէր մնում: Նա ճաշում էր սեղանատանը ինձ հետ նստելով բաց լուսամուտի մոտ և շարունակ հոտ քաշելով մոտը դրած սպիրտի սրվակից: Հետո դուրս էր գնում և մինչև ուշ գիշեր տուն չէր վերադառնում: Քնում էր միևնույն սեղանատանը, բազմոցի վրա:
Իմ դրությունը շատ լավ էր: Ինձ կերակրում էին լավ: Տերս միշտ ինձ մի շիլլինգ էր տալիս, երբ խնդրում էի, և թույլ էր տալիս երեկոյան ժամը վեցից մինչև տասը զբոսնել որտեղ որ ցանկանամ: Նա ոչ միայն ինձ վատ բան չէր սովորեցնում, այլ, ընդհակառակն, ամեն առավոտ տանից դուրս գնալիս ինձ ասում էր, «խնդրեմ դու գործի չանցնես և ոչ մի վատ տեղ չգնաս: Եթե ձանձրանում ես, գնա թատրոն կամ համերգ: Եթե քեզ փող է հարկավոր, վերցրու ինձանից, բայց ինքդ ձեռք չբերես»: Այսպիսով թեև միսիս Հապկինսի տված խորհուրդը չէի մոռանում, բայց գտնում էի, որ այժմ փախչելը մեծ հիմարություն կլինի: Բացի դրանից, թեպետ ես իմ հիվանդ տիրուհուն չէի տեսնում, բայց հաճախ նա ինձ մանր հանձնարարություններ էր անում: Ես նրան փոքրիկ ծառայություններ էի մատուցում, և ինձ թվում էր, որ իմ կողմից շատ անազնիվ բան կլինի, եթե ես նրան լքեմ իր հիվանդ ժամանակ:
Երեք շաբաթ հետո միսիս Հապկինսը դուրս եկավ իր սենյակից: Նա խիստ նիհարել էի և գունատվել, նրա երկար մազերը կարճ խուզված էին, իսկ գլխին կար կանացի թասակ: Դա այնքան էր այլանդակել նրան, որ ես հազիվ ճանաչեցի: Միստր Հապկինսը, որ արդեն երկու շաբաթ չէր տեսել իր կնոջը, նույնպես զարմացած էր նրա դեմքի փոփոխությունից:
– Այդ ի՜նչ այլանդակն ես դարձել, – ասաց նա: – Ես լինեի քո տեղը այդպիսի կերպարանքով սենյակից դուրս չէի գա:
– Ես կուզենայի տասնապատիկ ավելի այլանդակ լինել քեզ ճաքեցնելու համար, – թշնամական տոնով պատասխանեց կինը:
Ակներև էր, որ միսիս Հապկինսի հիվանդությունը չէր հաշտեցրել իմ տերերին:
Հետևյալ օրը տուն վերադառնալով ես շատ զարմացա, տեսնելով, որ միսիս Հապկինսը նստած է սեղանատանը միստր Հապկինսի և էլի երկու մարդու հետ: Նրանք ինչ-որ բանի մասին ուրախ զրուցում էին ծիծաղում և թվում էր, որ միանգամայն համերաշխ են: Ի դեպ, ըստ երևույթին նրանք խոսում էին կարևոր գործի մասին, որովհետև երբ ներս մտա, միստր Հապկինսն ինձ ցույց տվեց իր բարեկամներին: Նրանք ինձ ոտքից-գլուխ դիտեցին, որից հետո ինձ հրամայվեց կամ գնալ քնելու, կամ թե գնալ էլի զբոսնելու: Ես ընտրեցի առաջինը:
Չգիտեմ, թե որքան էի քնել, մեկ էլ ինձ արթնացրեց մեկի ձեռքի շփումը իմ ուսին և միսիս Հապկինսի ձայնը:
– Քնած չե՞ս, Ջիմ:
– Ոչ, քնած չեմ:
– Դու մտածե՞լ ես, այն մասին, ինչ-որ մենք խոսեցինք իմ հիվանդության նախօրյակի գիշերը:
– Այո, դրա մասին ես շատ ու շատ եմ մտածել:
– Եվ ի՞նչ: Որոշե՞լ ես հետևել իմ խորհրդին:
– Այո, իհարկե, միայն թե չգիտեմ, թե ո՞ւր փախչեմ:
Դու պետք է շուտ որոշես: Եթե վաղը չգնաս, ամբողջ կյանքումդ կզղջաս: Դու այսօր սեղանատանը տեսար իմ ամուսնու երկու բարեկամներին՝ Թուիներին և Ջոն Արմիտեջին: Նրանք միասին մի վատ գործի են գնալու և քեզ էլ օգնական են վերցնելու:
– Այդ ի՞նչ գործ է.
– Կողոպուտ: Սը՜սս… այլևս ոչինչ մի հարցնի: Այդ արվելու է վաղը կամ մյուս օրը՝ գիշերով… ֆուլգերում, Պրեսկոր փողոց 12, ծերունի միստր Ջենեթի մոտ: Լսիր ինձ: Վաղը առավոտյան, հենց որ վեր կենաս, գնա այնտեղ։ Նա չի համարձակվի քեզ հետապնդել, և ամեն ինչ պատմիր: Միայն թե իմ մասին ոչինչ մի ասի: Հասկանո՞ւմ ես:
– Հասկանում եմ, մի անհանգստացեք, խնդրում եմ, – պատասխանեցի ես:
– Ես չեմ էլ անհանգստանում, գիտեմ, որ դու բարի տղա ես և չես ուզի բարիքը չարիքով վարձատրել: Ցտեսություն, ես պետք է ցած իջնեմ, հիմա նրանք կվերադառնան: – Նա իր տաք ձեռքով թփթփացրեց իմ այտին և դուրս գնաց:
Վերջապես պետք է սկսվեր իմ ծառայությունը միստր Հապկինսի մոտ: Միայն տարօրինակ բան էր, որ նա ինձ օգնական էր վերցնում կողոպուտի պես մի կարևոր գործում, առանց նախապես սովորեցնելու, ինչպես խոստացել էր: Ինձ էլ ավելի զարմանալի Էր թվում միսիս Հապկինսի վարմունքը: Եթե միայն նա ուզում Էր, որ ես փախչեմ ու վատ գործին չմասնակցեմ, ինչու հայտնեց իր ամուսնու գործակիցների անունը և այն տան տեղը, որը նրանք պատրաստվում էին կողոպտել: Ես անկողնում շուռումուռ էի գալիս՝ շարունակ մտածելով միևնույն բանի մասին, բայց իմ հիմար գլուխը չէր կարողանում լուծել այդ հարցերը: Վերջապես որոշեցի հետևյալ առավոտը, հենց որ վեր կենամ, վազեմ Սփիթալֆիլդ, այնտեղ գտնեմ Ռիփսթոնին, ամեն ինչ պատմեմ նրան և մի խորհուրդ հարցնեմ: Սկզբում ուզում էի խորհուրդ ստանալու համար դիմել միսիս Ուինքշիփին, բայց հիշելով, որ նրա տան մոտ կարող էի հորս հանդիպել, և որ միսիս Ուինքշիփը գուցե ինձ վրա բարկանա Բելչերին դավաճանելու համար, այդ մտադրությունից հրաժարվեցի:

Գլուխ 29. ԵՍ ԴԱՎԱՃԱՆՈՒՄ ԵՄ ՋՈՐՋ ՀԱՊԿԻՆՍԻՆ։ ՎԱՐԱԳՈՒՅՐՆ ԸՆԿՆՈՒՄ Է

Գլուխ 29. ԵՍ ԴԱՎԱՃԱՆՈՒՄ ԵՄ ՋՈՐՋ ՀԱՊԿԻՆՍԻՆ։ ՎԱՐԱԳՈՒՅՐՆ ԸՆԿՆՈՒՄ է

Հետևյալ առավոտյան նախաճաշից հետո Ջորջ Հապկինսն ինձ ասաց.
– Այսօր դու շատ ման չգաս, որպեսզի գիշերվա կողմը շատ հոգնած չլինես: Ինձ պետք ես գալու:
– Ինչո՞ւ, – հարցրի ես ամենամիամիտ տեսքով:
– Իսկ քո ի՞նչ գործն է: Կիմանաս, երբ հարկավոր կլինի:
Քիչ ժամանակ անց՝ նա ինձ կանչեց բակի մյուս ծայրում գտնվող փոքրիկ լվացքատունը: Այնտեղ կար ապակիով մի փոքրիկ լուսամուտ, որ բացվում էր դեպի խոհանոց:
– Հապա, մի փորձիր, կարո՞ղ ես այսպիսի անցքի միջով ներս խցկվել, – ասաց նա:
Ես դժվարությամբ ուսերս անցկացրի փոքրիկ լուսամուտով և ցատկեցի խոհանոց:
– Իսկ չե՞ս կարող մի քիչ ավելի աղմկել, – հարցրեց նա ծիծաղելով:
Ես անցա մեկ անգամ ևս՝ աշխատելով իջնել որքան կարելի է անձայն:
– Ա՛յ, հիմա ավելի լավ էր, – ասաց նա: – Փորձիր մեկ անգամ ևս. կանգնիր մատներիդ ծայրերի վրա:
Ես նորից ու նորից անցա, ընդամենը մի քսան անգամ:
– Դե, հիմա արդեն լավ է, – ասաց Ջորջը: – Ինչպիսի՞ կոշիկներ ունես դու, Ջի՛մ:
– Ամուր կոշիկներ են, սըր, հաստ ներբաններով:
– Դա բանի պետք չէ: Դու պետք է գնես մի զույգ նուրբ կոշիկներ, որ կարողանաս հեշտությամբ հանել ու հագնել: Գնա և իսկույն գնիր: Բիշոփ փողոցում կոշկավաճառի խանութ կա:
Նա ինձ տվեց տասը շիլլինգ, և ես գնացի: Ես պետք էի անցնեի սեղանատան մոտով: Միսիս Հապկինսն ինձ տեսավ: Նա ինձ գլխով արեց ու շշնջաց.
«Ժամանակն է, ժամանակն է, փախիր: Հետո ուշ կլինի»:
Որպես պատասխան՝ ես գլխով արի:
Պարզ էր, որ երեկ նա ինձ չէր խաբել: Միստր Հապկինսն ինձ չբացատրեց, թե ինչ գործի համար էի ես իրեն հարկավոր, բայց հասկացա, որ պետք է լուսամուտով մի ինչ-որ տեղ մտնեմ և այդպիսով կողոպուտի մասնակցեմ, իսկ կողոպուտի համար, ինչպես լսել էի, աքսորում են տաժանակիր աշխատանքի: Նշանակում է ես կորած եմ, եթե չփախչեմ որքան կարելի է շուտ: Այլևս առանց երկար մտածելու շտապեցի դեպի Սփիթալֆիլդ:
Ես չգիտեի, թե որտեղ է գտնվում այն ֆաբրիկան, որտեղ Ռիփսթոնն էր աշխատում: Երևի, եթե հարցնեմ Բեկկերի պողպատաձուլական ֆաբրիկան, ինձ ցույց կտան: Այժմ հենց ժամը տասներկուսին մոտ էր: Նշանակում է շուտով բանվորներին կարձակեն ճաշելու: Ես դարբասի մոտ կսպասեմ և Ռիփի հետ կխոսեմ:
Իսկապես, ֆաբրիկան ինձ իսկույն ցույց տվին: Դարբասի մոտ կային շատ կանայք՝ կապոցները ձեռքներին: Նրանք երևի ճաշ էին բերել այն բանվորների համար, որոնք ճաշում են ֆաբրիկայում:
«Իսկ եթե Ռիփսթոնին էլ դուրս չթողնե՞ն, – մտածեցի ես: – Այդ դեպքում ի՞նչ պիտի անեմ»:
Բայց հենց այդ ժամանակ զանգը հնչեց, և միանգամից բակ լցվեց բանվորների մեծ բազմություն: Բոլորը գալիս էին դեպի դարբասը: Ոմանք կապոցներ էին վերցնում իրենց կանանցից, ոմանց էլ պահակը փողոց էր թողնում:
Հանկարծ դռնակը լայն բացվեց, և այնտեղից դուրս թափվեց տղաների մի մեծ խումբ: Նրանց մեջ ես իսկույն ճանաչեցի Ռիփսթոնին: Առաջին րոպեին նա ինձ չնկատեց, բայց հենց որ կանչեցի, իսկույն ուրախ-ուրախ գոչեց.
– Ա՜, Սմիթ, սիրելիս: Ա՛յ թե լավ ես արել, որ եկել ես: Չարլի՛, այն տղան է, որի մասին քեզ ասում էի, – դիմեց նա իր ընկերոջը: – Դե, Սմիթ, գնանք միասին ճաշարան, այնտեղ կզրուցենք: Մենք մեկուկես ժամ ազատ ենք:
Ես այնքան էլ չէի ուզում կողմնակի տղայի ներկայությամբ խոսել, բայց ճար չկար: Ուզեցի Ռիփին աչքով անել, բայց նա ոչինչ չհասկացավ: Հետո մտածեցի. «Միևնույն է, նա երևի ոչինչ չի թաքցնում իր ընկերոջից: Ես Հապկինսի անունը չեմ տա»:
Մենք գնացինք սեղանատուն և նստեցինք անկյունում, մի հեռավոր սեղանի շուրջը: Ռիփսթոնը և իր ընկերը գնացին վաճառասեղանի մոտ, գրպաններից ինչ-որ տոմսեր հանեցին և մի-մի ափսե ճաշ ու մի-մի կտոր հաց ստացան: ես ասացի, որ քաղցած չեմ:
Մինչ նրանք ուտում էին, ես ցածրաձայն պատմում էի, թե ինչ է ասել ինձ իմ տիրոջ կինը, և ինչ է պատրաստվում այս գիշեր:
– Այ թե սրիկան է դա՜, – գոչեց Ռիփսթոնը, երբ ես վերջացրի: – Նրան կախելն էլ քիչ է: Տես, թե ինքն ինչ բաներ է սարքում և ուրիշներին էլ խաբում: էլ ի՞նչ մտածելու բան կա: Գնա և ոստիկանությանը պատմիր:
– Ոչ, լավ չի լինի, Ռիփ, – միջամտեց Չարլին, որ մինչև այդ լուռ լսում էր ինձ: – Ոստիկանությանը խառնել պետք չէ: Երևում է, որ դու նոր ես բանվոր դարձել: Իսկական բանվորը երբեք ոստիկանության հետ չի կապվի:
– Ուրեմն, քո ասելով, թողնենք որ նա կողոպտի ու սպաս,,.
– Ոչ, բայց կարելի է առանց ոստիկանության էլ գլուխ բերել: Դու հո գիտե՞ս այն մարդու հասցեն, որին նա կողոպտել է ուզում, – դիմեց ինձ Չարլին:
– Գիտեմ, – պատասխանեցի ես:
– Դե ուրեմն, հիանալի է: Իսկույն գնա նրա մոտ և նախազգուշացրու: Նա քեզանից շնորհակալ կլինի: Իսկ եթե նրան օգնություն հարկավոր լինի, ես նրա համար այնպիսի կտրիճներ կբերեմ, որ ամեն տեսակ ավազակի հետ հաշիվ կտեսնեն:
Ես նայեցի Ռիփսթոնին:
– է՛, ինչ կա՞ որ, Սմիթ, – ասաց նա փոքր-ինչ շփոթված: – Ճիշտ էլ ասում է. գուցե այդպես ավելի լավ կլինի: Մի վախենա: Եթե ինքդ գնաս, նա չի մտածի, թե դու էլ նրանց նման ես:
– Դու, ավելի լավ է, շատ մի ձգձգի, – ավելացրեց Չարլին համոզիչ տոնով: – Գործը լուրջ է: Հարկավոր է մանրամասն պատրաստվելու ժամանակ տալ:
Ես վեր կացա: Դիտեի, որ հարկավոր է գնալ, բայց խիստ վախենում էի:
– Ի՞նչ է, Սմիթ, – ծիծաղեց Ռիփսթոնը: – Երևի վախենում ես, հա՞: Չարլի, – դարձավ իր ընկերոջը, – դու էլ գնայիր նրա հետ: Մենք դեռ մի ժամ ժամանակ ունենք: Թե չէ՝ մենակ վախենում է:
– Է՜, ինչ կա՞ որ, կարելի է, – ասաց նա սիրով: Ըստ երևույթին նրա համար հաճելի էր, որ իր օգնությանն են դիմում որպես մեծ մարդու:
Ես Ռիփսթոնին հրաժեշտ տվի, և մենք արագ ուղղվեցինք դեպի ֆուլգետ: Դա շատ էլ հեռու չէր: Նույն թաղամասում էր, որտեղ ֆաբրիկան էր գտնվում: Միայն թե Պրեսկոր փողոցը շատ ավելի մաքուր էր;
Ավելի վստահ լինելու համար մենք հարևան խանութում հարցրինք, և մեզ ասացին, որ, իրոք, միստր Ջենեթը միայնակ ապրում է 12 տանը: Նա ծովային է և վաղուց արդեն բնակություն է հաստատել այդտեղ:
№ 12-ը առանձնատուն էր և գտնվում էր մի փոքրիկ պարտեզի խորքում:
Դռնակը փակ չէր: Երբ մենք մուտքի զանգը քաշեցինք, դուռը բաց արեց մի բարձրահասակ երիտասարդ:
– Միստր Ջենեթը տա՞նն է, – համարձակ հարցրեց Չարլին:
– Հայրս տանն է, – պատասխանեց նա: – Դուք ի՞նչ գործով եք եկել: Նա չէ՞ որ այլևս չի նավարկում:
Երևի նա կարծեց, թե մենք եկել ենք նրա նավում վարձվելու:
– Մեզ հարկավոր է մի կարևոր գործով տեսնել միստր Ջենեթին, – ասաց Չարլին վստահ ձայնով:
Երիտասարդը մեզ վրա մի զարմացական հայացք գցեց, բայց ոչինչ չասաց և տուն մտավ:
– Ասում էին մենակ է ապրում, այնինչ տես, ինչպիսի տղա ունի,- նկատեց Չարլին:
Ես խոսելու ցանկություն չունեի, խիստ հուզված էի, և իմ հուզմունքն ավելի ու ավելի էր սաստկանում: Արդյոք լա՞վ եմ անում, որ մատնում եմ միստր Հապկինսին: Չէ՞ որ իմ պատճառով նրան կարող են աքսորել, եթե միստր Ջենեթը ոստիկանությանը հայտնի: Կամ գուցե նա ինձ չհավատա և հենց ի՞նձ ուղարկի ոստիկանատուն: Բայց դրա մասին մտածելն արդեն ուշ էր: Դուռը բացվեց, և նույն երիտասարդը մեզ ներս կանչեց:
Միստր Ջենեթը մեզ դիմավորեց շատ սիրալիր: Դա լայնաթիկունք մի ծերունի էր՝ մուգ, արևախանձ դեմքով և խիտ, սպիտակ մազերով: Նա մեզ նստեցրեց իր դիմացը և հարցրեց, թե ի՞նչ կարևոր գործ ունենք:
Այստեղ, ըստ երևույթին, Չարլին էլ մի փոքր շփոթվեց: Նա թեքվեց իմ կողմը և ասաց.
– Ահա այս տղան, սը՛ր, ձեզ կպատմի ամբողջ պատմությունը: Դուք նրան հավատացեք: Ինչ-որ ասի՝ ճշմարտություն է: Ես երաշխավորում եմ սրա համար:
Միստր Ջենեթը թեթևակի ժպտաց, բայց հետո լուրջ նայեց ինձ և կարճ ասաց.
– Դե, պատմիր ամբողջ ճշմարտությունը: Ես լսում եմ:
Ես կակազելով ու շփոթվելով սկսեցի պատմել: Նա ինձ չէր ընդհատում: Ես քիչ-քիչ սիրտ առա և արդեն բավական կապակցված պատմեցի, թե ի՞նչ է պատրաստվում այս գիշեր:
Երբ վերջացրի, նա կարծես ինքն իրեն ասաց.
-Ի դեպ, լավ է, որ իմ տղաները հենց այսօր եկել են ինձ մոտ։ – Այս ասելով, նա դուռը բաց արեց և կանչեց. – Ջոն, եկ այստեղ և Թոմին էլ կանչիր:
Մի քանի րոպե հետո սենյակ մտան երկու բարձրահասակ երիտասարդ:
– Ի՞նչ կա, հայր, – հարցրեց նա, որ բաց էր արել դուռը: – Որևէ բա՞ն է պատահել:
Միստր Ջենեթը մանրամասն հաղորդեց նրանց իմ պատմածը: Նրանք ինձ էլի մի քանի հարց տվին: Հետո միստր Ջենեթը նրանց կանչեց լուսամուտի մոտ և մի քանի րոպե խորհրդակցեց նրանց հետ: Հետո նա նորից մոտեցավ ինձ և հարցրեց.
– Դու ժամը քանիսի՞ն ես հեռացել Քեթ փողոցից:
Ես հիշեցի, որ ժամը տասնմեկևկեսն էր, երբ մտա սեղանատուն, որտեղ կանգնած էր միսիս Հապեինսը:
– Այժմ մեկից քառորդ է անց, – ասաց միստր Ջենեթը: – Նա քեզ պատվիրել է կոշիկներ գնել և վերադառնալ:
– Այո, սը՛ր:
– Դե, ուրեմն վազիր, գնիր այնպիսի կոշիկներ, ինչպես նա է պատվիրել:
– Բայց, սըր, – ասացի ես, – իմ կոշիկները դեռ շատ ամուր են:
Միստր Ջենեթը ժպտաց ու ասաց.
– Դու լավ տղա ես երևում: Քո բախտն է, որ ժամանակին ես դուրս գալիս վատ ճանապարհից: Հենց որ կոշիկները կգնես, իսկույն վազիր Քեթ փողոցը:
– Նորից Քեթ փողո՞ցը, Ջորջ Հապկինսի մո՞տ: Բայց ինչո՞ւ, սըր:
– Գիտե՞ս ինչ: Ես ուզում եմ, որ նա այդ կողոպուտն սկսի, – պատասխանեց միստր Ջենեթը: – Դու հիմար տղա չես, հասկանում ես, թե դա ինչի համար է հարկավոր: Քեզ ոչ մի վտանգ չի սպառնում, – ավելացրեց նա նկատելով, որ ես վախեցա: – Եթե դու այդ սրիկաների գործակիցը լինեիր, քո բանը, իհարկե, շատ վատ կլիներ: Բայց այժմ ուրիշ Է. դու ինձ օգնում ես բռնելու նրանց, ես խոստանում եմ պաշտպանել քեզ: Ազնիվ խոսք եմ տալիս, որ այս րոպեից մինչև ամբողջ գործի վերջը իմ և իմ որդիների աչքը քեզ վրա կլինի:
Վերջին խոսքերը միստր Ջենեթն արտասանեց առանձնապես արտահայտիչ, երևի ցանկանալով հասկացնել, որ ես չմտածեմ իրեն խաբել:
– Մի խոսք ևս. ես կարո՞ղ եմ քեզ վրա հույս դնել:
Նա ձեռքը դրեց իմ ուսին և նայեց ուղիղ աչքերիս մեջ:
– Կարող եք, սըր, – պատասխանեցի ես: – Եթե դուք ասում եք, որ ինձ ոչ մի վատ բան չի պատահի, որ դուք չեք թողնի ինձ փորձանքի մեջ, ապա ես կվարվեմ այնպես, ինչպես դուք հրամայեցիք:
– Դե, ուրեմն, հիանալի: Գնա տուն և ոչ ոքի մի պատմիր, թե որտեղ ես եղել: Դու երևի ստիպված կլինես մի որևէ փոքրիկ լուսամուտով ներս սողոսկել, չվախենաս, ես մոտիկ կանգնած քեզ եմ սպասելու: Այնտեղ երևի մութ կլինի, բայց դու ինձ կճանաչես նրանից, որ ես կբռնեմ քո մազերը, այ այսպես: Դե, այժմ գնա:
Չարլին ուզեց ասել, որ պատրաստ է օգնելու նրան, բայց նա թփթփացրեց նրա մեջքին և ասաց.
– Շնորհակալ եմ, տղաս: Թեպետև ես ծեր եմ, բայց իմ ձեռքերը երևի ուժեղ կլինեն քոնից: Իզուր չէ, որ ամբողջ կյանքումս նավի վրա եմ աշխատել: Տղաներս էլ ոչինչ: Հորը նեղության մեջ չես թողնի:
Դրանից հետո մեզ մնում էր միայն տուն վերադառնալ: Չարլին շտապ հրաժեշտ տվեց ինձ և վազեց իրենց ֆաբրիկան: Նա ինձանից խոսք վերցվեց, որ հետևյալ օրը դարձյալ ճաշի ժամանակ կգնամ իրենց մոտ և կպատմեմ, թե գործն ինչպես վերջացավ:
Իմ գլխում ոչ մի որոշակի միտք չկար: Գիտեի միայն մի բան, որ ճշտորեն կկատարեմ միստր Ջենեթի պատվերը: Ես չէի մտածում, թե դրանով ինձ որևէ վտանգի եմ ենթարկում: Երբ վերադարձա Քեթ փողոցը, Ջորջ Հապկինսը տանը չէր, և դուռը բաց արեց նրա կինը: Ես կարծում էի, թե ինձ տեսնելով նա շատ կզարմանա, բայց ընդհակառակը, նա ուշադիր նայեց ինձ, ապա ուրախ ասաց.
– Ա՜, դու վերադարձար, Ջիմ:
– Այո, ես կմնամ այստեղ, – պատասխանեցի ես:
– Ավելի լավ: Ես շատ ուրախ եմ, որ կմնաս, – ասաց նա:
– Բայց դուք ինձ ասում էիք, որ գնամ, – զարմացած վրա բերի ես:
– Դե, այո, դու գնացիր և նորից երկար, ես շատ ուրախ եմ:
Մի քանի րոպե անց նա ինձ հարցրեց, թե հիշո՞ւմ եմ արդյոք այն տեղը, ուր այս գիշեր ուզում է գնալ իր ամուսինը: Ես այդ տեղի անունը տվի:
– Հիանալի է, Ջիմմի, – գոչեց նա դարձյալ ծիծաղելով: – Դու խելոք տղա ես, կարողանում ես և հիշել, և պահել գաղտնիքները: Հիանալի բան է, չէ՞, հա՜-հա՜-հա՜:
– Այո, շատ, – թոթովեցի ես և խիստ հուզված վազեցի վերև, իմ ննջարանը:
Այդպես էլ ես չիմացա, թե նա կասկածո՞ւմ էր արդյոք որևէ բան։ Ժամը չորսին հագնվեց և դուրս գնաց՝ ինձ տանը թողնելով մենակ։ Ժամը մոտավորապես յոթին վերադարձավ Ջորջ Հապկինսը, նախ բարկացավ, որ կինը տանը չէր, հետո տրամադրությունը լավացավ: Թեյի ժամանակ կատակներ էր անում և ինձ հետ խոսում ամենաբարեսիրտ ձևով: Ինձ համար շատ ծանր էր լսել նրա կատակները: Ավելի լավ կլիներ, եթե բարկանար ինձ վրա. այդ դեպքում ես ինձ ավելի թեթև կզգայի։ Թեյից հետո նա ինձ հարցրեց.
– Դու գիտե՞ս ուր Է ֆուլգետը, Ջիմ:
Ես պատասխանեցի, որ չգիտեմ:
– Լավ, միևնույն է: Հագիր քո նոր կոշիկները և ոտքով գնա մինչև բանկ, իսկ այնտեղ կնստես ֆուլգետ գնացող հանրակառքը: Հենց որ հասնես ֆուլգետ, հարցրու, թե որտե՞ղ է կամուրջը և կամուրջից դենը շուռ եկ դեպի երրորդ փողոցը: Այնտեղ դու կգտնես մի գարեջրատուն: Ներս մտիր և հարցրու, թե տա՞նն Է միստր Մեզոնը: Դե, շուտ գնա:
Հագնելով իմ նոր կոշիկները՝ ես ուրախությամբ հեղձուցիչ սենյակից դուրս եկա մաքուր օդ և արագ քայլելով ուղղվեցի դեպի բանկ:
Ժամը իննին ես հասա միստր Հապկինսի ասած փողոցը:
Գարեջրատան վաճառասեղանի հետևը կանգնած տղան ասաց, որ միստր Մեզոնը ինձ սպասում է իր սենյակում, և ներս մտնելով տեսա միստր Ջորջ Հապկինսին, Թուիներին և Ջոն Արմիտեջին, որոնք զբաղված էին թղթախաղով:
– Ես եմ միստր Մեզոնը, – ասաց ինձ իմ տերը: – Նստիր, մի փոքր սպասիր, Ջիմմի:
Նրանք շարունակեցին խաղալ և գարեջուր խմել: Գարեջրատան տերը մի քանի անգամ մոտեցավ և նրանց հետ զրուցեց հին բարեկամի պես: Վերջապես ժամը տասնմեկն անց կեսին, երբ բոլորովին մթնել Էր, մենք փողոց դուրս եկանք: Ջորջը և ես գնում էինք առջևից, իսկ մյուս երկուսը հետևում էին մեզ: Այդպիսով, մի մղոնից ավելի ճանապարհ անցանք: Ճանապարհին միստր Հապկինսն ինձ բացատրեց, թե ինչ պետք Է անեմ, պետք Է մի փոքրիկ լուսամատով ներս մտնեմ, զգուշությամբ առաջ գնամ պատի երկարությամբ և ապա ետ քաշեմ դուռը փակող սողնակը:
– Դու մի վախեցիր, – ավելացրեց նա: – Եթե վտանգավոր գործ լիներ, ես քեզ պես լավ տղային չէի տանի: Դու կարո՞ղ ես անել իմ ասածները, չէ՞:
– Կարող եմ, – պատասխանեցի ես դողալով՝ ինչպես տենդից:
– Մենք ամեն ինչ լավ կսարքենք, – ասաց միստր Հապկինսը: – Այնտեղ նույնիսկ շուն չկա, իսկ տանտերը շուտ է պառկում քնելու:
Նա երևի չգիտեր, որ այժմ միստր Ջենեթը մենակ չէ:
Մենք շուռ եկանք դեպի մի փոքրիկ փողոց և մոտեցանք ցանկապատին: Թուիներն ու Ջոն Արմիտեջը մեզ հասան, և բոլորս կամացուկ, կատվի պես անցանք մյուս կողմը: Դրանից հետո անցանք ավազ ցանած ճանապարհով և մոտեցանք խոշոր ու մթին տանը: Ոչ ոք ոչ մի խոսք չէր ասում: Ես նկատեցի, որ Ջոն Արմիտեջն ինչ-որ փայլուն գործիքներ հանեց, բարձրացավ Թուիների ուսերին և սկսեց ինչ-որ բան անել պատի վրա: Մի երկու րոպե անց մի բան զնգաց, և նա ցած թռավ:
– Կոշիկներդ հանիր, Ջիմ, – շշնջաց ինձ Ջորջո:
Վախից դողալով՝ ես կոշիկներս հանեցի: Ջորջն ինձ վերցրեց, բարձրացավ Թուիների մեջքին և իմ ոտքերը խցկեց անցքի մեջ:
– Այդտեղ նեղվածք է, Ջիմ, – շշնջաց նա, – բայց ոչինչ, կանցնես: Ձեռքդ պինդ սեղմիր կողիդ: Մտիր թեքված: Շատ լավ: Ցած թռիր, մի վախենա, բարձր չէ. չմոռանաս ինչ-որ քեզ ասացի դռան և սողնակի մասին: – Ես անում էի ինչ-որ նա ինձ հրամայում էր, և վերջին խոսքերի հետ ցած թռա:
Այստեղ մի անտեսանելի ձեռք բռնեց իմ մազերից, որ ինձ շատ հանգստացրեց, մի ուրիշ ձեռք բերանս փակեց և ինձ կամացուկ տարան մի ինչ-որ սենյակ ու այնտեղ փակեցին:
Թե ինչ եղավ դրանից հետո՝ ես չտեսա: Լսեցի բացվող սողնակի թեթև ճռինչը, ապա ոտնաձայների աղմուկ, գոռգոռոց, միստր Ջորջ Հապկինսի բարձր աղաղակը, ծեծ ու դմփոց, նորից ոտնաձայներ և այլ-ևս ոչինչ:
Միստր Ջենեթի ծրագիրը լիովին հաջողվել էր: Նրանք լավ դաս էին տվել Ջորջ Հապկինսին և նրա ընկերներին ու սպառնացել էին, որ մյուս անգամ այդքանով չեն բավարարվի:
Երբ ինձ մառանից արձակեցին, կողոպտիչների հետքն անգամ չկար: Միստր Ջենեթն իմ ձեռքը սեղմեց և ասաց, որ ես կտրիճ տղա եմ, որ ինքն ինձ սիրով կվերցներ որպես յունգա, եթե դեռ նավարկելիս լիներ:
Այդ օրը ես գիշերեցի միստր Ջենեթի մոտ: Մյուս օրն ինձ կուշտ նախաճաշ տվին, դարձյալ շնորհակալություն հայտնեցին, և ժամը տասներկուսին մոտ ես նորից վազեցի Ռիփսթոնենց ֆաբրիկան:
Ռիփսթոնը և Չարլին զանգից հետո համարյա առաջինը դուրս թռան: Նրանք ինձ քարշ տվին հարևան ամայուտը և ստիպեցին մանրամասն պատմել, թե ինչպես եղավ:
– Կեցցես, – գոչեց Ռիփսթոնը, երբ ես վերջացրի:
Եվ նույնիսկ Չարլին խրախուսաբար թփթփացրեց մեջքիս: Ճիշտն ասած՝ ես բոլորովին չէի հասկանում, թե ինչի համար էն գովում ինձ: Չէ՞ որ ես ամբողջ ժամանակ խիստ վախենում էի, թեպետև աշխատում էի ցույց չտալ այդ:
Բայց ինձ հետւսքրքրում էր մի ուրիշ բան: Ես անվճռական նայեցի Չարլիին և հարցրի.
– Իսկ ի՞նչ եք կարծում, կարո՞ղ եմ ես էլ բանվոր դառնալ:
– Ինչո՞ւ չէ, – պատասխանեց նա: – Գուցե հենց հիմա էլ տեղ լինի մեզ մոտ: Հենց երեկ մեր վարպետ միստր Կրաուսն ասում էր, որ վաղվանից քանդելու են հին վառարանը և տեղը նորն են կառուցելու: Դրա համար տղաներ հարկավոր կլինեն, որպեսզի հողակոշտերը թափեն: Եթե ուզո՞ւմ ես, ես քո մասին կխոսեմ:
Ես լիակատար ցնծության մեջ էի:
Ճաշից հետո Չարլին և Ռիփսթոնը ինձ տարան վարպետ Կրաուսի մոտ, և նա ինձ պատվիրեց մյուս օրը գալ աշխատանքի:
Այդ ժամանակից ես դադարեցի «փոքրիկ շրջմոլիկ» լինել և դարձա փոքրիկ բանվոր:
Նոր կյանքն ինձ դժվարություն ու զրկանքներ բերեց: Բայց որքան էլ երբեմն դժվար էր լինում, ինձ սիրտ էր տալիս այն միտքը, որ այժմ ես մենակ չեմ, ինչպես առաջ: Իմ կողքին են իմ ընկերները: Դժվարին րոպեին նրանք կօգնեն ինձ, և նրանց հետ միասին մենք երբևիցե լավագույն ապագայի կհասնենք բոլոր մեծ ու փոքր շրջմոլիկների համար, որոնք վաղ մանկությունից ոչ գուրգուրանք են տեսել, ոչ ուրա-խություն:
Եվ ինչպիսի հուսալի, բարի բարեկամ դուրս եկավ միստր Ջենեթը: Նա ինձ և Ռիփին տվեց մի հիանալի երեկոյան դպրոց, իսկ երբ մենք այդ դպրոցն ավարտենք, էլի շարունակելու ենք սովորել, որպեսզի վերջ ի վերջո դառնանք ինժեներ: