Երեխաների համար, երեխաների մասին

հոգեբանություն

Ինչպե՞ս խոսել զարգացման յուրահատկություններ ունեցող մարդկանց մասին

1Այս հոդվածով ցանկանում ենք հիշեցնել, թե որքան կարևոր է այն լեզուն, որով հաղորդակցվում ենք զարգացման հապաղումներ ունեցող մարդկանց հետ: Կարևոր է հիշել, որ աուտիզմով կամ այլ զարգացման խնդիրներ ունեցող մարդիկ առաջին հերթին մեզ նման մարդիկ են, անհատներ: Կարդալ

Լրացրու նկարը

demq1

Ներբեռնեք, տպեք և երեխային տվեք այս գլխի ուրվագծերը։ Երեխան պետք է լրացնի դեմքերը՝ աչքերի, բերանի միջոցով դրանց հաղորդելով տարբեր հուզական արտահայտություններ։ Կարդալ

Ի՞նչ անել, երբ երեխան գողանում է

Если_ребенок_воруетԵրբ ծնողներն իմանում են, որ իրենց երեխան առանց թույլատվության վերցրել է ուրիշի իրը, հաճախ չեն կողմնորոշվում, ինչպե՞ս դրսևորել իրենց։
Հոգեբանները զանազանում են նման իրավիճակների մի քանի դեպքեր, երբ երեխան փորձում է ձեռքբերել ուրիշի ունեցվածքը։ Կարդալ

Մանկական վախեր. Ինչի՞ց են վախենում երեխաները

20130126154022Վախի զգացումն առաջանում է վտանգի սպառնալիք հանդիսացող երևույթներին ի պատասխան։ Սակայն, երեխաների մոտ տարածված են ներշնչանքով առաջացած վախերը։ Դրանց աղբյուրները երեխաներին շրջապատող մեծահասակներն են, որոնք թե՛ ֆիզիկապես, թե՛ հոգեպես չափազանցնում են (իրական կամ ենթադրյալ) վտանգի աղբյուրը։ Ներշնչված վախերն առաջանում են նաև այն ժամանակ, երբ նրա ներկայությամբ մեծահասակները խոսում են հիվանդությունների, հրդեհների, սպանությունների, մահվան և այլնի մասին։ Կարդալ

Ինչպես երեխային սովորեցնել ինքնուրույն խաղալ

10595Շատ ծնողների երեխային ինքնուրույն խաղալ սովորեցնելու ջանքերն ավարտվում են դեռ չսկսված։ Ճիշտ է, փոքրիկն իր համար զբաղմունք կգտնի, բայց խնդիրը նրանում է, որ նա չի հասկանում, ինչ է կարելի, ինչը՝ ոչ, ինչն է լավ, ինչը՝ վատ։  Կարդալ

Ինչպես սովորեցնել երեխային ինքնուրույն քնել

Sleeping baby boy arms raised up with a Teddy bear on a white blanketՅուրաքանչյուր մայր գիտի, որ երեխային քնեցնելու գործընթացը բավականին բարդ է։ Բայց ուշ թե շուտ երեխային պետք է սովորեցնել ինքնուրույն քնել։ Կարդալ

Մի քանի կանոն երեխայի դաստիարակության համար

1Հաճախ ինքներս մեզ հարց ենք տալիս, թե ինչու՞ է մեր երեխան այսպիսի կամ այնպիսի վարք դրսևորում, երբ մենք նրան բոլորովին այլ բան ենք սովորեցնել: Երեխայի դաստիարակության գործընթացում կարևոր դեր է կատարում ընտանեկան առողջ մթնոլորտը: Կարևոր է հիշել, որ. Կարդալ

Ինչպե՞ս զարգացնել երեխայի պատասխանատվության զգացումը

Յուրաքանչյուրն ունի որոշակի իրավունքներ ու պարտականություններ։ Դրանք ունեն թե մեծահասակները և թե երեխաները։ Այդ իսկ պատճառով, 1ինչքան շուտ Ձեր փոքրիկի մոտ զարգացնեք պատասխանատվության զգացումն ու ինքնուրույնությունը, այնքան շուտ նա կհասկանա կենսական կարևոր երևույթները։ Օրինակ, պետք է երեխան հասկանա, որ ընտանիքում յուրաքանչյուրն ունի իր պարտականությունները։ Եվ բոլորը պետք է դրանք կատարեն, անկախ նրանից, ցանկություն կա, թե՝ ոչ։ Հաճախ ծնողները չեն շտապում փոքրիկներին ներքաշել տնային գործերի մեջ, մեկնաբանելով, թե առանց փոքրերի «օգնության» գործն ավելի արագ ու լավ է իրականացվում։ Բայց դա մեծ սխալ է։ Հետագայում ծնողները կզարմանան, եթե իրենց երեխան չցանկանա ոչինչ անել, պարապ թրև գա, ոչնչի չձգտի, որևէ պատասխանատվություն չվերցնի իր վրա և այլն։
Նման իրավիճակից խուսափելու համար անհրաժեշտ է վաղ մանկությունից երեխայի վրա թեկուզ փոքր պարտականություններ դնել՝ օրինակ, փոքրիկը կարող է ջրել ծաղիկները։ Նախ և առաջ երեխան իրեն կզգա ընտանիքի լիիրավ անդամ, և հետո նա կիմանա, որ պատասխանատու է տնային որևէ գործի համար։ Եվ անպատասխանատու վերաբերմունքի համար նրա հետ պետք է խոսել ինչպես մեծահասակի հետ։
Բացի այդ պատասխանատվության զգացումը լավ զարգանում է տնային կենդանիների խնամքի ժամանակ։ Կարևորը, որ կենդանին ցանկալի լինի։ 2Բացատրեք երեխային, որ կենդանուն գնել եք հատուկ իր համար, այլ ոչ թե հայրիկի ու մայրիկի։ Իսկ դա նշանակում է, որ հենց ինքը պետք է հոգ տանի կենդանիներին, հետևի մաքրությանն ու զբոսանքի տանի։ Պետք չէ ամեն ինչը միանգամից բարդել երեխայի վրա։ Սկզբում նրան օգնության ձեռք մեկնեք, բացատրեք ինչպե՞ս անել այս կամ այն գործը, օգնեք նրան, սակայն հիմնական աշխատանքը թողեք երեխային։ Հիշեք, մեզանից յուրաքանչյուրը կյանքում ամեն ինձ ձեռք է բերել աստիճանաբար։ Մի մոռացեք երեխային հիշեցնել, որ եթե նա կենդանու հանդեպ անպատասխանատու լինի, ապա ոչ ոք, իհարկե, կենդանուն դուրս չի հանիտանից, բայց այլևս նա չի կարողանա որևէ բան խնդրել ու ստանալ այն։
Արդեն համեմատաբար գիտակից տարիքի երեխաների մոտ պատասխանատվության զգացումը կարելի է զարգացնել նաև գրպանի առօրյա ծախսերի գումարի միջոցով։ Մինչ երեխային գումար տալն անհրաժեշտ է նրա հետ զրուցել։ Բացատրեք նրան, որ նա արդեն մեծ է, և հիմա հայրիկի ու մայրիկի նման հնարավորություն ունի օգտագործել սեփական գումարը։ Բայց այդ փողը նա պետք է խելամտորեն ծախսի՝ գնելով անհրաժեշտ ու օգտակար իրեր՝ անհրաժեշտության դեպքում խորհրդակցելով մեծահասակի հետ։ Մեծագույն սխալ է, երբ գումարը տալուց հետո ծնողները սկսում են հետևել, թե երեխան որտե՞ղ և ինչպե՞ս է ծախսում գումարը։ Երեխան նման դեպքում կմտածի, որ իր փոխարեն ամեն ինչ մտածում ու իրեն կառավարում են ծնողները։ Երեխան պետք է իմանա, որ դա իր անձնական տարածությունն է, և նա այն կարող է ծախսել, ինչպես կցանկանա։ Բայց նաև հենց ինքն է պատասխանատվություն կրում իր ծախսած գումարի համար։ Օրինակ, եթե նա ամբողջ գումարը միանգամից ծախսի, ապա որոշ ժամանակ առանց գումար կմնա և դրա մեղավորը հենց ինքն է։
3Իհարկե, փոքրիկ մարդու առջև գայթակղությունների մի մեծ շարան է բացվում, թե որտեղ կարելի է ծախսել գումարը և ծնողները ցանկանում են նրան զերծ պահել սխալներից։ Բայց որպեսզի երեխայի մոտ զարգանա ինքնուրույնություն, երբեք նրանից ծախսերի հաշվետվություն մի պահանջեք, այլ, պարզապես, հետաքրքրասիրություն ցուցաբերելով, հարցուփորձ արեք, թե ինչպե՞ս է պատրաստվում ծախսել գումարը։ Թող երեխան պատմի իր մտքերը։ Եթե, ըստ Ձեզ, նա պատրաստվում է որևէ անպետք իր գնել, ապա նրան բացատրեք, որ Դուք մի փոքր այլ կերպ կվարվեիք։ Երեխան պետք է հարազատների կողմից ոգեշնչվի։

Փոքրիկների ընկերները (խաղալիքներ)

t1Սիրելի ծնողներ, մինչ Ձեր փոքրիկին տիկնիկ նվիրելը հիշեք հետևյալ մի քանի խորհուրդները. Կարդալ

Ի՞նչ խառնվածք ունի Ձեր փոքրիկը

01Մեր խառնվածքը մենք ձեռք ենք բերում ծննդյան օրվանից, իսկ դրա դրսևորման շնորհիվ մենք դառնում ենք անհատականություն, յուրօրինակ և անկրկնելի: Սեփական «ԵՍ»-ի դրսևորման իրավունք ունեն ոչ միայն մեծերը, այլ նաև երեքամյա փոքրիկները, ովքեր հենց այդ տարիքում սկսում են ձևավորել իրենց աշխարհայացքը, վարքագիծը և բնավորությունը: Եթե ծնողներն այս ամենի մասին տեղյակ լինելով պատշաճ ուշադրություն են հատկացնում փոքրիկին, ապա նրանք նշանակալից կերպով պարզեցնում, հեշտացնում են երեխայի դաստիարակման գործընթացը:

Ժառանգակա՞ն է, թե՞ ճակատագրական
Բնությունը մեզ օժտել է խիստ որոշակի խառնվածքով, որը մեծ ազդեցություն է ունենում մեր կյանքի բազմաթիվ գործոնների վրա. խոսքի տեմպի, մտածողության գործընթացի արագություն, ակտիվության, էներգետիկայի, տեղաշարժման, սոցիալական ադապտացիայի և հաղորդակցման ոճի: Ինչպես արդեն նշվեց, մարդն իր խառնվածքը ձեռք է բերում ծննդյան օրվանից, ուստի չի կարելի հարկադրաբար փոխել կամ ճնշել այն:
Միակ բանը, որով ծնողները կարող են օգնել իրենց փոքրիկին և իրենց, դա բնավորության դաստիարակվող գծերի, ինչպես նաև սեփական վարքի կառավարման հմտությունների ուսուցման շնորհիվ, խառնվածքի որոշ դրսևորումների շտկումը կամ մեղմացումն է: Երեխաներից մեկն իր հույզերն արտահայտում է լացի միջոցով, մյուսը՝ գոռալով, իսկ երրորդը կարող է հանգիստ շրջվել և, ուշադրություն չդարձնելով ո՛չ անհարմարություններին, ո՛չ էլ բացասական ազդակներին, հեռանալ:
Յուրաքանչյուր խառնվածքի բոլոր արտաքին դրսևորումների համար պատասխանատու է ուղեղը, որը կառավարում է բոլոր ազդակները և արգելակման գործընթացները: Երեքամյա փոքրիկներն ամբողջությամբ գտնվում են իրենց խառնվածքի ազդեցության ներքո, քանի որ այդ տարիքում դեռ նրանց գլխուղեղը չունի անհրաժեշտ հմտություններ և լիարժեք հասունություն: Տարիքի հետ երեխաներն ավելի հստակ կերպով են սկսում հասկանալ և ընկալել վարքագծի հստակ շրջանակներն ու սահմանները, ինչպես նաև ընդօրինակում սեփական շրջապատից և սովորում հարմարվել կյանքին:
Կարելի է նաև ասել, որ խառնվածքն այն կենսաբանական հիմքն է, որի հիման վրա հետագայում ձևավորում է բնավորությունը:

Դաստիարակությունն առանց սթրեսի և պատիժների
Առանձնացվում են խառնվածքի չորս հիմնական տեսակներ՝ խոլերիկ, սանգվինիկ, ֆլեգմատիկ և մելանխոլիկ: Խառնվածքները «մաքուր» ձևով չեն հանդիպում, սակայն տրվում են դրանց մաքուր բնորոշումները.

Սանգվինիկները բավականին լավատես փոքրիկներ են: Ունեն բարձր ռեակտիվություն. ընդ որում, նրանց մոտ ռեակտիվությունն ու ակտիվությունը հավասարկշռված են: Կենսուրախ են: Սանգվինիկների մոտ արագ են առաջանում ուրախության, տխրության, կապվածության ու անբարյացակամության զգացումներ, սակայն դրանք մակերեսային են ու կարճատև: Սանգվինիկների տրամադրությունն արագ փոփոխվում է, սակայն, որպես կանոն, նրանց մոտ գերակշռում է դրական տրամադրությունը: Արագ են արձագանքում այն ամենին, ինչը գրավում է նրանց ուշադրությունը, ունեն արտահայտիչ շարժումներ ու դեմքի արտահայտություն: Նրանց դեմքից կարելի է հեշտությամբ կռահել նրանց տրամադրությունը, վերաբերմունքը տվյալ երևույթի կամ մարդու նկատմամբ: Ունենալով բարձր ակտիվություն, եռանդ և աշխատունակություն՝ նրանք ակտիվորեն գործի են անցնում և կարող են երկար ժամանակ զբաղվել այդ գործով՝ չձանձրանալով դրանից:

02Ունակ են արագ կենտրոնանալու, կարգապահ են, անհրաժեշտության դեպքում կարող են զսպել իրենց զգացմունքները: Նրանց նաև հատուկ են արագ շարժումները, մտքի, խոսքի արագությունը, նոր աշխատանքի մեջ արագ ներգրավվելը: Սանգվինիկները հարմարվող են և հաղորդակցվող: Հեշտությամբ են ձեռք բերում ընկերներ և յուրացնում նյութը: Դաստիարակության տեսանկյունից այս խառնվածքը հանդիսանում է ամենաճկուն և ենթարկվող խառնվածքը:

Խոլերիկներն անվախ, հիպերակտիվ, զգայուն երեխաներ են: Ի տարբերություն սանգվինիկների, խոլերիկների մոտ ռեակտիվությունը գերազանցում է ակտիվությանը, այդ իսկ պատճառով նրանք անզուսպ են, անհամբեր, բռնկուն, անհավասարակշռված և կտրուկ: Նրանք բավականին կոնֆլիկտային են և նեղացկոտ: Նրանց հատուկ բարկությունն ու վիրավորանքը տևական և հաստատուն են լինում: Այն ամենն ինչն առաջացնում է լարվածություն, նրանց համար հանդիսանում են բացասական երևույթ: Տարբերվում են արագ շարժունակությամբ, եռանդունությամբ և ակտիվորեն գործելու ձգտումներով: Նրանք հաճախ են զգում ուշադրության և գովասանքի կարիք: Եթե խոլերիկները որևէ գործ են ձեռնարկում, ապա այն մինչև վերջ են հասցնում: Մարդկանց հետ շփման մեջ խոլերիկները կարող են ցուցաբերել գրգռվածություն, հուզական անզսպվածություն, որը հաճախ թույլ չի տալիս նրանց օբյեկտիվորեն գնահատել մարդկանց գործողությունները:

03
Դաստիարակելով խոլերիկներին սահմանափակեք այն արագությունը, որով նրանք ձգտում են ապրել, իսկ դրա համար անհրաժեշտ է արհեստականորեն դադար ստեղծել. օգնեք նրանց հոբբիի, հետաքրքրությունների, առաջնահերթությունների և զբաղվածության ընտրության հարցում: Միայն այսպիսի պայմաններում փոքրիկ խոլերիկները կկարողանան իրենց անզուսպ բնավորությունը կիրառել ճանաչողական նպատակներով:

Ֆլեգմատիկ փոքրիկները բավականին դանդաղաշարժ, զուսպ, հավասարակշռված, համբերատար և ոչ սոցիալական են: Նրանց զգացմունքները տարբերվում են թույլ արտաքին դրսևորմամբ: Այն ամենն ինչ անհրաժեշտ է երեքամյա փոքրիկին՝ խաղաղությունն է, օրինաչափությունը և հանգիստ խաղերը: Նրանք գիտակցված ձևով հրաժարվում են լիդերությունից: Ցանկացած գործունեության մեջ դրսևորում են համառություն և հաստատակամություն: Որպես կանոն, գործը միշտ հասցնում են ավարտին: Յուրաքանչյուր նորություն ֆլեգմատիկի կողմից դժվարությամբ է յուրացվում, ինչպես նաև դժվարությամբ են հարմարվում միջավայրային փոփոխություններին և հրաժարվում իրենց սովորույթներից:

04
Մարդկանց հետ փոխհարաբերություններում ֆլեգմատիկները միշտ հանգիստ են, հավասարակշռված, չափի մեջ շփվող, իսկ տրամադրությունը գրեթե միշտ հաստատուն: Նրանց դժվար է ծիծաղեցնել կամ տխրեցնել, նույնիսկ երբ շուրջբոլորը բարձրաձայն ծիծաղում են: Ֆլեգմատիկները մեծ անախորժությունների դեպքում էլ կարող են պահպանել հանգստությունը: Եթե ֆլեգմատիկին ներքաշում են որևէ վիճաբանության մեջ, ապա նա ամեն ինչ անում է այդ ամենից խուսափելու համար:
Այս փոքրիկների դաստիարակության գործընթացում մեծ ուշադրություն դարձրեք այնպիսի հատկությունների զարգացման վրա, ինչպիսիք են հետաքրքրասիրությունը և հաղթելու ցանկությունը: Ստեղծեք այնպիսի հուզական իրավիճակներ, որոնք կստիպեն փոքրիկի նյարդային համակարգին առավել ակտիվ կերպով արձագանքել:

Մելանխոլիկ խառնվածքը փոքրիկներին դարձնում է չափազանց պարփակված, անինքնավստահ, անհամարձակ, ամաչկոտ և անվճռական: Նրանք ունեն բարձր զգացմունքայնություն և ցածր ռեակտիվություն: Մելանխոլիկները չափազանց զգացմունքային են և շուտ են վիրավորվում: Ձայնը ցածր է, դեմքի շարժումներն էլ՝ ոչ արտահայտիչ: Նրանք դժվարությամբ են սովորում, քանի որ ցանկացած մանրուք հեշտությամբ շեղում են նրանց ուշադրությունը:

05
Կյանքի բարենպաստ պայմաններում մելանխոլիկը բովանդակալից ու խորը մարդ է. կարող է լինել լավ աշխատող և կյանքի դժվարությունները հաջողությամբ հաղթահարել, իսկ անբարենպաստ պայմաններում կարող է վերափոխվել` դառնալով ինքնամփոփ, անհանգիստ և խոցելի, ով անհանգստանում է ու մտահոգվում աննշան ու չնչին երևույթներից:
Մելանխոլիկ փոքրիկների դաստիարակության գործընթացում փորձեք ավելի շատ ինքնուրույնության և ընտրության հնարավորություն տալ:
Յուրաքանչյուր խառնվածք յուրահատուկ է, ուստի դաստիարակության գործընթացը կազմակերպեք հիմնվելով անձնային որակների և յուրահատկությունների վրա:

Պատրաստեց՝ Նարին Մուրադյանը
(«Այբ Բեն Գիմ» զարգացման ակումբի
Էրգոթերապիստ, հատուկ հոգեբան)

Փոքրիկը սոց. ցանցերում
facebook youtube telegram